المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٧٤ - مبحث وقف

و مى‌توان آنرا در حالى كه قصد حركتش را داريم وقف كنيم يعنى حركت آن را با صدائى خفى و ضعيف اداء كرد اعمّ از آنكه حركت ضمّه بوده يا كسره و يا فتحه باشد.

ولى فرّاء اين وجه دوّم را به تبعيّت از قرّاء اختصاص به ضمّه و كسره داده و در فتحه جارى ندانسته است.

مصنّف گويد:

ضمّه را اشمام كن و يا وقف نما در حالى كه مشدّد مى‌كنى حرفى را كه همزه يا حرف علّه نيست.

شارح گويد:

مقصود اينست كه اگر حركت ضمّه باشد در وقت وقف مى‌توان آن را اشمام نمود يعنى بدون صدا به وسيله لب‌ها به آن اشاره كرد.

و در صورتى كه حرف مورد وقف همزه يا حرف علّه نباشد مى‌توان آن را مشدّد نمود مشروط به اينكه از حرفى كه خصوصيّت آن را مصنّف در بيت بعدى گفته است تبعيّت كند.

مصنّف گويد:

اگر حرف مورد وقف حرف متحرّكى را تبعيّت كند مى‌توان آن را هنگام وقف مشدّد آورد.

شارح گويد:

مانند: هذا جعفرّ و هذا وعلّ.

شاهد در « جعفرّ » و « وعلّ » است كه بر « راء » و « لام » وقف شده لذا هردو را مشدّد كرده‌ايم و چنانچه ملاحظه مى‌كنيم ايندو نه همزه بوده و نه حرف علّه و نيز « راء » تابع « فاء » و « لام » تابع « عين » كه هردو حرف متحرّك هستند مى‌باشند.

و همان طورى كه گفته شد حكم مذكور در غير همزه و حرف علّه مى‌باشد بخلاف ايندو كه در وقت وقف مشدّد آورده نمى‌شود مانند: خطاء كه مهموز بوده و قاضى و يخشى و يدعو كه معتلّ مى‌باشند.

و نيز بخلاف حرفى كه تابع ساكن مى‌باشد يعنى ما قبلش حرف ساكن قرار گرفته نظير « عمرو » كه ما قبل « واو » حرف ساكن يعنى « راء » واقع شده است.

مصنّف گويد:

يا نقل بده حركات را بحرف ساكنى كه متحرّك نمودنش ممنوع نمى‌باشد.