المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٦٠ - حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع

خمسة عشرك» (و عجز) وحده (قد يعزب) فى لغة رديّة كما قال سيبويه.

( و صغ من اثنين فما فوق إلى عشرة) أى معها (كفاعل) المصوغ (من فعلا).

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

براى « ثلاثه » و « تسعة » و اعدادى كه بين ايندو قرار گرفته‌اند در صورت تركيب با غير همان حكمى ثابت است كه قبلا گذشت.

شارح گويد:

قبلا گفتيم حكم اعداد از سه تا ده اينست كه در تميز مذكّر آنها را مؤنّث و در مؤنّث آنها را مذكّر مى‌آورند اكنون مى‌گوئيم:

در صورتى كه اين اعداد با « عشر » مركّب شوند نيز همين حكم ثابت است مانند:

عندى ثلاثه عشر رجلا (نزد من است سيزده مرد) و عنده ثلاث عشرة امرأة (نزد من است سيزده زن).

در ايندو مثال چنانچه مى‌بينيم براى تميز مذكر عدد كوچك يعنى « ثلاثه » را مؤنّث آورده و بالعكس براى تمييز مؤنّث آنرا مذكّر آورده‌ايم ولى در هردو عدد بزرگ يعنى « عشر » و « عشرة » را با معدود كه همان تمييز است مطابق آورده‌ايم.

مصنّف گويد:

« عشرة » را پهلوى « اثنتا » و « عشر » را پهلوى « اثنا » درآور زمانى كه معدود مؤنّث يا مذكّر را بياورى.

شارح گويد:

مقصود اينست كه در عدد دوازده اگر معدود (تميز) مذكر باشد هردو جزء (عدد كوچك و بزرگ) را مذكّر آورده و در صورت مؤنّث بودن هردو را مؤنّث بايد آورد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا ( پس شكافته شد از آن دوازده چشمه).

چنانچه ملاحظه مى‌كنيم چون « عين » مؤنّث است (مؤنّث مجازى) هردو جزء عدد « اثنتا عشرة» مؤنّث آورده شده است.

و همچنين نظير فرموده ديگر حقتعالى:

انّ عدّة الشهور عند اللّه اثنا عشر شهرا.

( همانا تعداد ماهها نزد خدا دوازده تا مى‌باشد.