المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧٧ - حكم كم خبريه

بكم در هم تصدّقت (به چند در هم صدقه دادى)؟

تقدير اين مثال: بكم من در هم تصدّقت مى‌باشد؟

و در اين مثال و نظائرش دليل روشن و بارزى است براينكه « كم » اسم مى‌باشد

چه آنكه حرف جرّ تنها برسر اسم داخل مى‌گردد، منتهى اسمى است كه مبنى بوده و وجه مبنى بودنش آنست كه از نظر وضع شبيه بحرف مى‌باشد يعنى چون « دو حرف» دارد شباهت وضعى بحرف پيدا كرده لاجرم مبنى است.

مصنّف گويد:

« كم » را همچون « عشره » يا « مأة » استعمال كن در حالى كه بواسطه‌اش خبر مى‌دهى مانند كم رجال يا كم امرئة.

حكم كم خبريّه‌

شارح گويد:

كم خبريّه آنست كه بمعناى « كثير » و بسا بوده و چون آن نيز از مبهمات است نيازمند به تمييز مى‌باشد.

تميز « كم خبريّه» همچون تمييز « عشر » يا تمييز « مأة » مى‌باشد يعنى يا جمع و مجرور آورده مى‌شود مثل تميز « عشر » يا فرد و مجرور آمده همان طورى كه تميز « مأه » چنين است.

مانند:

كم رجال جائونى (بسيار مردان كه نزد من آمدند).

در اين مثال تمييز « كم » يعنى « رجال » جمع و مجرور آمده.

و نظير:

كم مرة جائتنى (چه بسيار زن كه نزدد من آمد).

در اين مثال تميز « كم » يعنى « مرة » مفرد و مجرور آمده.

قابل توجّه آنكه كلمه « مرة » لغتى است در « مرأة » كه تأنيث « مرء » مى‌باشد.

مصنّف گويد:

« كايّن » و « كذا » مانند كم هستند و تمييز ايندو منصوب بوده يا به آن « من » را وصل مى‌كنند.