المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٤٧ - استدلال برخى از ادباء جهت اصلى بودن«ضمن» و رد شارح

مزبور، بنابراين در صورتى كه قيود مذكور موجود نبوده ولى دليل برزائده بودن حرفى قائم باشد به زائده بودنش حكم مى‌كنيم مانند دو نون در « حنظل » و « سنبل » زيرا نون در حظلت الابل (شتر گياه حنظل را خورد) و در اسبل الزرع (زرع بصورت سنبل شد) ساقط گرديده است.

و نيز مانند همزه در شمأل و « احبنطأ » زائد است زيرا در لفظ شمول و حبط همزه ساقط است.

و همچنين نظير ميم در دلامص و ابنم زائد است زيرا در لفظ دلاصه و بنوة ساقط مى‌باشد.

و تاء در « ملكوت » و « عفريت » زائد است زيرا در لفظ ملك و عقر ساقط مى‌باشد.

و سين در « قدموس » و « استطاع » زائد است زيرا در لفظ قدم و طاعة ساقط مى‌باشد.

قوله: الدلاصة: يعنى پرسال و دندان ريخته.

قوله: العفر: بكسر عين يعنى مرد زيرك.

متن: «٩٣٨»

تجزيه و تركيب‌

للوصل: جارّ و مجرور، متعلّق باستقر، خبر مقدّم.

همز: مبتداء مؤخّر، موصوف.

سابق: صفت براى « همز ».

لا يثبت: فعل مضارع منفى، صفت بعد از صفت.

الا: از ادات استثناء.

اذا: ظرف، متعلّق به « يثبت ».

ابتدى: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، مجهول، ثلاثى مزيد، از باب افتعال.

به: جارّ و مجرور، متعلّق به « ابتدى ».