المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠١١ - مقاله شارح در جواب ابن هشام

هاء: اسم، مضاف، فاعل براى « تليه ».

التأنيث: مضاف اليه.

فى: حرف جرّ.

وقف: مجرور به « فى » ، متعلّق به « تليه ».

اذا: ظرف، متعلّق به « تليه ».

ما: زائده.

كان: از افعال ناقصه، ضمير مستتر در آن اسمش مى‌باشد.

غير: اسم، مضاف، خبر براى « كان ».

الف: مضاف اليه.

ترجمه:

فتحه‌اى را كه تاء تأنيث در حال وقف پهلوى آن واقع شده است نيز اماله كن زمانى كه فتحه مزبور در غير الف باشد.

شرح عربى:

( و قد امالوا التناسب) فى رؤوس الآى و غيرها (بلا داع) اى طالب للإمالة (سواه كعمادا) أى كألفه الأخيرة، أميلت لتناسب الألف الّتى قبلها (و) كألف (تلا) فى قوله تعالى: «والقمر إذا تلاها» أميلت و إن كان أصلها واوا لتناسب رؤوس الآى.

( و لا تمل ما لم ينل تمكّنا) بأن كان مبنيّا (دون سماع) يحفظ نحو « الحجّاج وراء» و نحوها من فواتح السّور (غيرها و غيرنا) فأملهما و إن كانا غير متمكّنين قياسا.

( و الفتح قبل كسر راء فى طرف أمل كللأيسرمل تكف الكلف» أى كسينه (كذا) أمل فتح الحرف (الّذى تليه ها التّأنيث فى وقف) كرحمة و نعمة. و قوله (إذا ما كان) فى (غير ألف) زيادة توضيح، إذ معلوم انّ الألف لا تفتح.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

گاهى بجهت تناسب، الف را اماله كرده بدون اينكه غير از آن داعى و سبب ديگرى وجود داشته باشد مانند اماله كردن الف « عمادا » و « تلا ».

شارح گويد:

مقصود اينست كه: حضرات گاهى بخاطر تناسب در رؤس آيات و غير آن الف را اماله كرده بدون اينكه براى اماله غير از تناسب مزبور طالب و داعى ديگرى وجود داشته باشد مانند اماله كردن الف آخر در « عمادا » چه آنكه اين الف بخاطر تناسب با