المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٦١ - حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع

در اين آيه شريفه همان طورى كه مشاهده مى‌نيم تمييز يعنى « شهرا » مذكّر است لذا هردو جزء عدد « اثنا عشر» مذكّر آورده شده.

سپس شارح گويد:

از بين تمام اسماء عدد تنها « اثنى » و « اثنتى » معرب بوده و باقى مبنى مى‌باشند.

مصنّف گويد:

« ياء » در ايندو لفظ براى حالت غير رفعى بوده و الف در حال رفعى مى‌باشد.

و دو جزء « اثنا عشر» و « اثنتا عشر» را مفتوح كن.

شارح گويد:

مقصود مصنّف اينست كه: گفتيم دو لفظ « اثنا » و « اثنتا » معرف هستند، اكنون مى‌گوئيم: « ياء » در ايندو علامت نصب و جرّ بوده و همانطورى كه در اوّل كتاب توضيح داديم الف علامت رفع مى‌باشد.

و در غير ايندو اگر عدد مركّب باشد (مركّب از عشر و اعداد ديگر) هردو جزء عدد را بايد مفتوح ساخت و اين فتح علامت بناء است.

و وجه مبنى بودن اين اعداد آنست كه مشتمل برمعنا حرف عطف هستند مثلا عدد ثلاثة عشر يعنى ثلاثة و عشر و همچنين است اعداد ديگر.

و امّا جهت بناء برفتح آنها اينست كه چون اين اعداد مركّب هستند، تركيب موجب ثقل آنها گرديده لذا فتحه را كه اخف حركات است به آنها داده تا بدين ترتيب توازن برقرار شود.

البتّه مصنّف در كتاب كافيه كلمه « ثمانى » را استثناء نموده و گفته است:

جايز است « ياء » آنرا ساكن كرده همان طورى كه مى‌توان آن را حذف نمود و كسر نون را باقى گذارد يا احيانا نون را مفتوح كرد و بدين ترتيب در آن چهار وجه جايز است.

١- مبنى برفتح يعنى بگوئيم: ثمانى عشر.

٢- حذف ياء با كسر نون: ثمان عشر.

٣- حذف ياء با فتح نون: ثمان عشر.

٤- سكون ياء: ثماني عشر.

مصنّف گويد:

و تمييز « عشرين » تا « تسعين » را مفرد بياور مانند: اربعين حينا.