المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٦٢ - حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع
شارح گويد:
يعنى تمييز عدد « عشرين » تا « تسعين » ( البتّه تسعين نيز در اين حكم داخل است) را بايد مفرد نكره منصوب آورد مانند: اربعين حينا (چهل سال) و ثلاثين ليلة (سى شب).
مصنّف گويد:
و تميز آوردهاند براى عدد مركّب به آن طورى كه براى عشرون تمييز آوردهاند.
شارح گويد:
مقصود اينست كه: گفته شد تمييز عدد « عشرين » تا « تسعين » مفرد و منصوب مىباشد اكنون مىگوئيم: اعداد مركّب از ده ببالا نيز تمييزشان مفرد و منصوب است مانند:
عندى احد عشر رجلا (نزد من يازده مرد مىباشد) و نظير فرموده حقتعالى:
و قطّعناهم اثنتى عشرة اسباطا امما ( ما قوم موسى على نبيّنا و آله عليه و عليهم السلام را به دوازده سبط منشعب نموديم).
شاهد در تميز « اثنتى عشر» است كه مفرد و منصوب بودهو مقدّر مىباشد چه آنكه تقدير آن اثنتى عشرة فرقة مىباشد و « اسباطا » بدل از آن است.
مصنّف گويد:
و اگر عدد مركب به كلمهاى اضافه شود، بنائش همچنان باقيست ولى گاهى جزء دوّمش معرب مىشود.
شارح گويد:
يعنى اگر عدد مركّبى غير از « اثنا عشر» و « اثنتا عشرة» به كلمهاى اضافه شود بناء هردو جزئش باقى مانده و بعد از اضافه معرب نمىگردد مانند:
هذه خمسة عشرك (اين پانزده شيئ تو مىباشد).
شاهد در « خمسة عشر» است كه هردو جزئش مبنى برفتح بوده اگر چه به « كاف » اضافه گرديده.
ولى همان طورى كه مصنّف گفته گاهى تنها جزء دوّم معرب مىگردد و آن بگفته سيبويه در لغت نازل و غير فصيحى مىباشد.
مصنّف گويد:
و از عدد « اثنين » تا « عشرة » كلمهاى بروزن فاعل بساز همان طورى كه