المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٣٢ - مبحث نسب

« اختير ».

مرمى: نائب فاعل براى « اختير ».

ترجمه:

در كلمه « مرمّى » لفظ « مرموى » گفته شده و در استعمالات اهل لسان « مرمى » اختيار گرديده است.

شرح عربى:

( لشبهها) أى مدّة التّأنيث و هو (الملحق و الأصلىّ) عطف على لشيهها الخبر المتقدّم على مبتدائه، و هو (ما لها) أى لمدّة التّأنيث من حذف و قلب (و) لكن (للأصلىّ قلب يعتمى) أى يختار، و كذا الملحق كقولهم فى أرطى و ملهى: أرطىّ و أرطوىّ و ملهىّ و ملهوىّ.

( و الألف الجايز) أى المتعدّى (أربعا أزل) كما تقدّم (كذاك يا المنقوص) إذا وقع (خامسا عزل) بمعنى حذف، كقولك فى المقتدى مقتدىّ.

( و الحذف فى اليا) أى ياء المنقوص إذا وقع (رابعا أحقّ من قلب) كقولك فى القاضى قاضىّ و يجوز القلب كقولك قاضوىّ (و حتم قلب) ألف و ياء (ثلث يعنّ) كقولك فى الفتى و العمى فتوىّ و عموىّ.

( و أول ذا القلب) حيث قلنا به (انفتاحا و فعل) بفتح أوّله و كسر الثّانى منه و من الاتيين (و فعل) بضمّ أوّله (عينهما افتح) عند النّسب بقلب الكسرة فتحة (و) كذا (فعل) بكسر أوّله اقلب كسرة عينه فتحة عند النّسب فقل فى نمر و دئل و إبل نمرىّ و دئلىّ و إبلىّ.

( و قيل فى) النّسب إلى ما فى آخره ياءان ثانيهما أصليّة، نحو (المرمىّ مرموىّ) بحذف أوّل اليائين و قلب ثانيهما واوا بعد فتحة العين (و اختير فى استعمالهم مرمىّ) بحذف اليائين و الاوّل احسن لامن اللّبس.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

آنچه براى مدّه تأنيث ثابت است براى شبه آن يعنى الف الحاقى و همچنين الف اصلى نيز ثابت مى‌باشد.

و براى الف اصلى حكم قلب اختيار شده است.

شارح گويد:

ضمير در « لشبهها » به مدّه تأنيث راجع بوده و مقصود از الف شبيه به مدّه تأنيث الف الحاقى مى‌باشد و كلمه « الاصلى » عطف است بر « لشبهها ».

و كلمه « لشبهها » خبر مقدّم است براى مبتداء مؤخّر يعنى « مالها ».