المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٦١ - مبحث ابدال

و نيز مثل « هراوه » وقتى جمع بسته شود همزه آن را به « واو » بايد قلب نمود زيرا جمع آن « هرائى » شده سپس بخاطر سنگينى همزه را مفتوح ساخته و پس از آن به ياء قلب شده و هرايى مى‌گردد و چون اجتماع دو حرف متماثل در يك كلمه مكروه مى‌باشد براى رفع آن ياء اوّل را به « واو » قلب كرده « هراوى » مى‌گردد.

مصنّف گويد:

« واو » اوّل را به همزه بايد ردّ نمود به شرطى كه در ابتداء كلمه بوده و به « ووفى » شباهت نداشته باشد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه: هرگاه دو « واو » در يك كلمه پشت سر هم باشند اوّلى را به همزه مبدّل مى‌كنند مشروط به دو شرط.

الف: در ابتداء كلمه باشند.

ب: شباهت به « ووفى » نداشته باشند.

مانند: اواصل كه در اصل و واصل بوده سپس واو اوّل را به همزه بدل نموديم بخلاف آنجائى كه در ابتداء كلمه واقع شده ولى شباهت به « ووفى » داشته باشند.

مقصود از « شبيه به ووفى» كلمه‌اى است كه داراى دو واو بوده و دوّمى آنها از « الف » فاعل به واو قلب شده باشد چه آنكه اصل « ووفى » وافى بوده و آن ماضى معلوم بوده سپس مجهولش كرديم در نتيجه واو دوّم از الف پديد آمد.

و به هرصورت در كلمه « ووفى » و آنچه شبيه به آن باشد، واو دوّم را به همزه قلب و تبديل نمى‌كنيم.

متن: «٩٤٩»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

مدّا: مفعول دوّم براى « ابدل ».

ابدل: فعل امر، مفرد، مذكّر، حاضر.

ثانى: اسم، مضاف، مفعول اوّل براى « ابدل ».

الهمزين: مضاف اليه.