المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٠٧ - فصل اقسام الف تأنيث و شرح اوزان اسم مقصور

اوزان اسم اوّل يعنى اسم مقصور مشهور و معروف بوده و نشان دهنده اين اشتهار اوزانى است كه ذيلا ذكر مى‌شوند:

الف: اربى.

ب: طولى.

شارح گويد:

ابنيه اوزان مشهور اسم مقصور عبارتند از:

١- وزن فعلى (بضمّ فاء و فتح عين) مانند: اربى يعنى داهيه (امر عظيم).

البتّه مصنّف در شرح كافيه مبحث مقصور و ممدود گفته است كه اين وزن از اوزان نادر اسم مقصور مى‌باشد.

٢- وزن فعلى (بضمّ فاء و سكون عين) اعمّ از آنكه اسم بوده همچون: بهمى (نام گياهى است) يا صفت باشد نظير: طولى (بلند) و يا احيانا مصدر بحساب آيد مثل: الرجعى (برگشتن).

مصنّف گويد:

ج: و مرطى.

د: و وزن على در حالى كه جمع يا مصدر و يا صفت باشد همچون: شبعى.

شارح گويد:

٣- وزن فعلى (بفتح فاء و عين) اعمّ از اينكه اسم بوده مانند: بردى (اسم است براى نهرى در دمشق) يا مصدر باشد همچون: مرطى (اسم است براى يك نوع راه رفتن) و يا احيانا صفت محسوب شود مثل: حيدى (الاغى كه از سايه خودش وحشت كرده و از طريق مستقيم منحرف شود).

٤- وزن فعلى (بفتح فاء و سكون عين) اعمّ از آنكه جمع بوده مانند: صرعى (كسانى كه روى زمين افتاده‌اند) يا مصدر باشد مثل: دعوى (خواندن) و يا صفت بحساب آيد نظير: شبعى (سير).

مصنّف گويد:

ه: و مانند حبارى.

و: و نظير: سمّهى.

ز: و مثل: سبطرى.

ح: و همچون: ذكرى.