المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٩٤ - فصل در بيان نوعى از ابدال

عكس: مبتداء.

قد: بمعناى تقليل.

يحقّ: فعل مضارع، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مجرّد، لازم، خبر براى « عكس ».

ترجمه:

و اگر دو حرف معتلّ مستحقّ اعلال باشند، اوّلى را صحيح مى‌آورند در حالى كه گاهى عكس آن نيز ثابت است.

متن: «٩٧٤»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

عين: مضاف، مبتداء.

ما: موصوله، مضاف اليه.

آخره: مضاف و مضاف اليه و مضاف ظرف است و متعلّق به « زيد » مى‌باشد.

قد: بمعناى تحقيق.

زيد: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، مجهول.

ما: موصوله، نائب فاعل براى « زيد ».

يخصّ: فعل مضارع، مفرد، مذكّر، غائب و ضمير فاعلى در آن به « ما » راجع است، صله و عائد براى « ما ».

الاسم: مفعول براى « يخصّ » و جمله « آخره قد زيد ما يخصّ الاسم» صله و عائد براى « ما ».

واجب: اسم فاعل، خبر براى « عين ».

ان: ناصبه.

يسلما: فعل مضارع، مفرد، مذكّر، غائب، منصوب به « ان » و الفش الحاقى است، در تأويل مصدر تا فاعل براى « واجب » باشد.

ترجمه:

و عين الفعل كلمه‌اى كه در آخرش چيزى كه اختصاص به اسم دارد اضافه شده واجب است سالم از اعلال باشد.