المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٧٨ - مبحث وقف

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

قلّ: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب.

ذا: اسم اشاره، فاعل براى « قلّ ».

فى: حرف جرّ.

جمع: مجرور به « فى » ، متعلّق به « قلّ » ، مضاف.

تصحيح: مضاف اليه.

واو: عاطفه.

ما: موصوله، معطوف به « جمع تصحيح».

ضاهى: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مزيد، باب مفاعله، ضمير مستتر در آن فاعلش بوده و جمله فعل و فاعل صله و عائد است براى « ما ».

واو: عاطفه.

غير: اسم، مضاف، مبتداء.

ذين: اسم اشاره، مضاف اليه.

باء: حرف جرّ.

العكس: مجرور به « باء » ، متعلّق به « انتمى ».

انتمى: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مزيد، باب افتعال، خبر براى « غير ».

ترجمه:

و اين وقف (وقف برتاء تأنيث و قرار دادن آن هاء) در جمع صحيح و آنچه شبيه به آن است نادر و كمياب بوده ولى در غير ايندو عكس آن مى‌باشد.

شرح عربى:

( فى الوقف تا تأنيث الإسم ها جعل إن لم يكن بساكن صحّ وصل) كمسلمة و فتاة، بخلاف ما إذا وصل به كبنت و أخت، و بخلاف تاء تأنيث الفعل كقامت، و أمّا [تاء] تأنيث الحرف كتمّة و ربّة فاختار فى شرح الكافية جوازّ ذلك فيها فيقال ربّه و ثمّه قياسا على قولهم فى لاة لاه.

( و قلّ ذا) أى جعل التّاء المذكورة هاءا فى الوقف (فى جمع تصحيح) للمؤنّث كقول بعضهم « دفن البنات من المكرماه» (و) فى (ماضاهاه) كهيهات و أولاة، و كثر فى ذلك عدم الجعل المذكور (و غير ذين) أى جمع التّصحيح و ماضاهاه كغرفة و غلمة (بالعكس‌