المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٩٧ - مبحث تصغير

فقط ياء ساكنه در آن اضافه شده است بهر صورت ايندو وزن براى تصغير اسمائى كه بيش از ثلاثى هستند مى‌باشند چنانچه در تصغير در هم كه چهارحرفى است مى‌گوئيم: دريهم بروزن فعيعل و در تصغير قنديل كه پنج حرفى است مى‌گوئيم: قنيديل بروزن فعيعيل.

مصنّف گويد:

و آنچه بواسطه‌اش به جمع منتهى الجموع رسيده مى‌شود به كمك آن بامثله تصغير وصول حاصل مى‌گردد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه قبلا در نحوه ساختن جمع منتهى الجموع گفتيم گاهى برخى از حروف كلمه را حذف كرده و بدينوسيله به جمع مزبور دست‌رسى پيدا مى‌كنيم.

اكنون مى‌گوئيم:

در ساختن اسم مصغّر نيز گاهى به همين وسيله (حذف برخى حروف) متوصّل شده و آنرا مى‌سازيم لذا در مصغّر اسماء ذيل:

سفرجل، خذرنق، سبطرى، مستدع، الندد، يلندد، حيزبون، سرندى، مى‌گوئيم:

سفيرج، خديرق، خديرن، سبيطر، مديع، اليد و يليد حزيبين، سريند، سريد.

مصنّف گويد:

عوض آوردن « ياء » قبل از آخر جائز است مشروط باينكه بعضى از حروف اسم در تصغير و تكسير حذف شود.

شارح گويد:

مقصود اينست كه در اسمائى كه هنگام ساختن جمع مكسّر و يا بنا كردن اسم مصغّر از آنها برخى حروف را حذف مى‌كنيم جايز است بجاى محذوف ياء ساكنه قبل از آخر در بياوريم مثلا در سفرجل مى‌توان گفت:

سفاريج (جمع مكسّر) و سفيريج (اسم مصغّر).

متن: «٨٣٧»