المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧٨ - حكم«كاين» و«كذا»

حكم «كايّن» و «كذا»

شارح گويد:

مقصود اينست كه ايندو لفظ در افاده تكثير و غير آن همچون « كم خبريّه» مى‌باشند با اين فرق كه تمييز ايندو منصوب است.

مثال براى منصوب بودن تمييز « كايّن » همچون قول شاعر:

يعنى: دور گردان از خود نااميدى را با اميدوار بودن به كرم خدا، پس چه بسيار صاحب دردى كه مقدّر شده است آسانى امرش بعد از دشوارى و سختى.

شاهد در « آلما » بوده كه تمييز براى « كأيّن » است و منصوب آمده.

و مثال براى منصوب بودن تميز « كذا » مانند:

رأست كذا و كذا رجلا (ديدم فلان و فلان مقدار مرد را).

شاهد در « رجلا » است كه تمييز براى « كذا » بوده و همان طورى كه مى‌بينيم منصوب آمده.

و امّا فرق بين « كايّن » و « كذا » اينست كه:

برسر تميز « كايّن » ، من جنسيّه در مى‌آيد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و كأيّن من دابّة لا تحمل رزقها، اللّه يرزقها ( و چه بسيار حيوانات كه خود، بار روزى خويش نكشيده و خداوند به آنها روزى مى‌رساند).

شاهد در « من دابّة» است كه تمييز براى « كايّن » بوده و همان طورى كه ملاحظه مى‌كنيم برسرش « من » داخل شده، بخلاف « كذا » كه به تمييزش « من » متّصل نمى‌شود.

و فرق ديگرى كه بين اين الفاظ است آنكه:

« كذا » واجب الصدر نبوده بخلاف « كايّن » و « كم » كه صدارت طلب هستند لذا عامل در ايندو بايد مؤخّر از آنها باشد.

و فرق ديگر بين آنها اينست كه:

گاهى متعلّق ما بعد « كم » به آن اضافه شده يا آنرا به حرفى كه متعلّق به ما بعد است مجرور مى‌نمايند.

مثال اوّل همچون: انباء كم رجل علمت (اخبار چندين تن از مردان را آگاه شدى).

شاهد در « انباء » است كه مفعول براى « علمت » بوده و به « كم » اضافه شده.