المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٠٠ - فصل مبحث عوامل جزم

سؤال‌

اينكه گفته شد اگر جواب جمله اسميّه باشد واجب است با « فاء » بيايد كلام درستى نيست زيرا در برخى از كلمات اهل لسان ديده شده كه جواب با اينكه جمله اسميّه است معذلك بدون « فاء » مى‌باشد نظير آنچه در قول عبد الرحمن بن حسّان بن ثابت انصارى آمده:

يعنى: كسى كه كارهاى پسنديده انجام دهد خداوند جزاء آنها را بوى اعطاء فرموده و دو چندان اجر به وى مى‌دهد ولى جزاى بدى نزد خداوند يك بدى است كه متوجّه فاعل مى‌شود و فعل و جزاء با هم مساوى هستند.

شاهد در جمله « اللّه يشكرها» است كه اسميّه بوده و جواب « من » شرطيّه واقع شده ولى همانطورى كه مشاهده مى‌كنيم بدون فاء آمده است.

جواب‌

اين بيت و امثال آن قابل استشهاد و استدلال به آن نبوده زيرا حذف و سقوط « فاء » از جواب از باب ضرورت شعرى است و در محلّش مقرّر مى‌باشد كه موارد ضرورت از قاعده كلّى مستثنا مى‌باشند.

مصنّف گويد:

اذاء فجائيّه بجاى « فاء » قرار مى‌گيرد مانند:

ان تجد اذا لنا مكافاة.

شارح گويد:

مقصود اينست كه « اذا » فجائيّه همچون « فاء » بين شرط و جواب ارتباط برقرار مى‌كند و به عبارت ديگر بجاى « فاء » آورده مى‌شود مانند دو مثال ذيل:

الف: ان تجد اذا لنا مكافاة (اگر جود كنى پس ما جزاء آنرا خواهيم داد).

شاهد در « اذا » است كه بجاى « فاء » برسر جواب داخل شده.

ب: فرموده حقتعالى:

و ان تصبهم سيّئة بما قدّمت ايديهم اذا هم يقنطون.

( و اگر بايشان برسد بدى بواسطه آنچه را كه قبلا مرتكب شده‌اند در اين هنگام نااميد مى‌گردند).