المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٠١ - فصل مبحث عوامل جزم

شاهد در « اذا » است كه بجاى « فاء » برسر جواب داخل گرديده.

مصنّف گويد:

فعلى كه بعد از جزاء قرار گرفته اگر بفاء يا واو مقرون باشد شايسته است به سه وجه خوانده شود.

شارح گويد:

سه وجه عبارتند از:

الف: آنكه آنرا مرفوع بخوانند بنابر اينكه جمله مستأنفه است.

ب: آنكه آنرا مجزوم بخوانند بنابر اينكه معطوف باشد بجزاء.

ج: آنكه آنرا منصوب بخوانيم بنابر اينكه « ان » ناصبه قبل از آن مقدّر باشد.

و آيه شريفه ذيل بهر سه وجه قرائت گرديده:

و يحاسبكم به اللّه فيغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء.

( خداوند متعال جملگى را در محاسبه شما بياورد پس هركس را كه بخواهد بيامرزد و هرسكى را كه خواهد عذاب نمايد).

شاهد در « فيغفر » است كه آنرا به رفع و نصب و جزم خوانده‌اند و همچنين است « يعذّب ».

لازم به تذكّر است در صورتى كه فعل مزبور مقرون به « ثمّ » باشد تنها رفع و جزم آن جايز بوده و قرائتش به نصب ممتنع است.

قوله: لكنّه غير مختار: يعنى مختار ما رفع نبوده بلكه جزم مى‌باشد.

قوله: لم يطاوع: يعنى قبول نمى‌كند.

قوله: فعسى ربّى أن يؤتين: آيه (٤٠) از سوره كهف.

قوله: ان يسرق فقد سرق اخ له: آيه (٧٧) از سوره يوسف.

قوله: ان كنتم تحبّون اللّه فاتّبعونى: آيه (٣١) از سوره آل عمران.

قوله: و من يعمل من الصالحات و هو مؤمن الخ: آيه (١١٢) از سوره طه.

قوله: و ان تصبهم سيّئة بما قدّمت الخ: آيه (٣٦) از سوره روم.

قوله: يحاسبكم به اللّه فيغفر لمن يشاء الخ: آيه (٢٨٤) از سوره بقره.

متن: «٧٠٤»