المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٦١ - عوامل نصب

شاهد در « لا يلبثون» است كه چون « اذن » قبل از آن بعد از « واو » عاطفه قرار گرفته رفع و نصبش هردو جايز است منتهى در اين قرائت مرفوع آمده و در قرائت شاذّى با نصب خوانده شده.

مصنّف گويد:

بين « لا » و « لام جرّ» لازمست « ان ناصبه» را ظاهر كنند.

شارح گويد:

يعنى بين لاء نافيه و لام جرّ لازم و واجبب است « ان ناصبه» را ظاهر كنند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

لئلّا يعلم اهل الكتاب. ( تا اهل كتاب بدانند ...).

شاهد در « لئلّا » است كه در اصل « لان لا» مى‌باشد يعنى « ان » بين لام جر و لاء نافيه قرار گرفته و اظهارش واجب است.

مصنّف مى‌گويد:

و اگر « لا » مفقود و معدوم شد پس « ان » را عمل بده اعم از آنكه اظهارش كرده و يا مضمرش بگيرى.

شارح گويد:

مقصود اينست كه: اگر « لاء » مفقود بوده ولى لام جرّ مذكور و موجود باشد حكم اينست كه « ان » مطلقا در فعل مضارع عمل مى‌كند اعمّ از آنكه ظاهر بوده يا مضمر باشد مانند: اعص الهوى لتظفر (از هواى نفس سرپيچى كن تا برآن ظفر پيدا كنى).

كه تقدير آن لان تظفر مى‌باشد چنانچه اظهار آن نيز جايز بوده و مى‌توان گفت: اعص الهوى لان تظفر.

مصنّف گويد:

و بعد از نفى اضمار « ان » حتمى و قطعى است.

شارح گويد:

مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و ما كان اللّه ليعذّبهم و انت فيهم.

( خداوند متعال ايشان را عذاب نمى‌كند در حالى كه تو در ميان ايشان هستى).

قوله: و اذن لا يلبثون خلافك الّا قليلا: آيه (٧٦) از سوره اسراء.

قوله: لئلا يعلم اهل الكتاب: آيه (٢٩) از سوره حديد.