المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٦٣ - اوزان جمع قلة

شارح گويد:

يعنى دو وزن مذكور « فعّل » و « فعّال » بندرت جمع براى معتلّ اللّام مى‌باشند.

همچون:

غاز (جنگجو) كه ندرتا در جمعش غزّى و غزّاء مى‌گويند.

مصنّف گويد:

كلمه‌اى كه بروزن « فعل » يا « فعلة » باشد جمعش بروزن « فعال » است ولى اگر عين الفعل آن ياء باشد بندرت جمع آن براين وزن مى‌آيد.

شارح گويد:

يعنى كلمه‌اى كه بروزن فعل يا فعلة (بفتح فاء و سكون عين) باشد جمعش بروزن فعال (بكسر فاء) مى‌آيد اعمّ از آنكه اسم بوده يا وصف باشد عين الفعل و يا لام الفعلش صحيح بوده يا حرف علّه باشد مانند:

كعب (بندگاه ساق و قدم) كه جمعش كعاب است.

و صعب (دشوار) كه جمعش صعاب مى‌باشد.

و نعجة (گوسفند) كه جمعش نعاج است.

البتّه در صورتى كه عين يا فاء الفعل آن ياء باشد طبق گفته مصنّف در كافيه بندرت جمعش بروزن مذكور مى‌آيد مانند:

ضيف (ميهمان) كه جمعش ضياف و يعر (بزغاله) كه جمعش يعار مى‌باشد.

متن: «٨٠٩»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

فعل: مبتداء.

ايضا: مفعول مطلق تأكيدى براى عامل محذوف و تقدير آن آض ايضا مى‌باشد.

له: جارّ و مجرور، خبر مقدّم، متعلّق باستقرّ.

فعال: مبتداء مؤخّر، و جمله « له فعال»، خبر است براى « فعل ».

ما: مصدريّه زمانيّه.

لم يكن: فعل مضارع مجزوم، از افعال ناقصه.