إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣١ - امر سوم كدام قسم از اجماعات حجت است

فلا بدّ في الإجماعات المنقولة بألفاظها المختلفة من استظهار مقدار دلالة ألفاظها، و لو بملاحظة حال الناقل و خصوص موضع النقل، فيؤخذ بذاك المقدار و يعامل معه كأنه المحصل، فإن كان بمقدار تمام السبب، و إلا فلا يجدي ما لم يضم إليه مما حصله أو نقل له من سائر الأقوال أو سائر الأمارات ما به تم(١).

اماره‌اى هست و اكثر ناقلين اجماع مبنايشان بر پايه حدس است لذا از نظر نقل مسبّب حجّيّتى براى اجماع باقى نمى‌ماند.

بله اگر احراز كنيم نقل مسبّب (رأى امام عليه السّلام) را كه از روى حس بوده است يعنى ناقل به اجماع دخولى قائل بوده است آن اجماع حجّيّت دارد.

(١)آيا اين اجماعات منقول هيچ اثرى ندارد؟

ايشان مى‌فرمايند داراى اثر هست به اين ترتيب كه ما بايد خصوصيّات آن اجماع را بررسى كنيم.

اجماعات با الفاظ مختلف نقل مى‌شوند و از نظر سعه و ضيق تفاوت دارند گاهى مى‌گويند اجمع جميع الامة الاسلامية در اين نوع اجماع كسى فروگذار نشده است.

گاهى مى‌گويند اجمع فقهاء عصرنا و ...، بايد ديد اين لفظ اجماع چند فقيه را شامل مى‌شود.

و گاهى چنين تعبير مى‌كنند لم نعرف مخالفا بايستى ملاحظه كرد كه ناقل اجماع چه خصوصيّتى دارد آيا فرد متتبعى بوده است يا اينكه تتبعش كم بوده است.

بايد موضع نقل را ملاحظه كرد يعنى بايد مسئله‌اى را كه در آن اجماع نقل شده، ديد بعضى از مسائل در كتب مشهور هست و بعضى از مسائل كمتر مورد تعرّض واقع شده است مثال: اگر ديديم ناقل رأى پنجاه نفر را تفحص كرده و ادّعاى اجماع نموده است در اين صورت چون او زحمت را متحمّل شده است كأنّ ما خودمان رأى پنجاه نفر را به دست آورده‌ايم.