ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٥٢ - آمار سطحى و بررسى فكر عمومى در تاريخ اسلام

مى‌كنيد اول چيزى كه از دين خود نقض مى‌كنيد امانت است و آخرش نماز.

و محتمل است كه مقصود مطابق بودن احوال خلفاى جور است با هم در شدت و فساد. پايان نقل از مجلسى (ره).

من مى‌گويم: مقصد كلى آيه كريمه، بيان يك اصل اجتماعى و تاريخى است كه امروز بسيار مورد اهميت است و آن خلق وراثت و تقليد ملتها است از گذشتگان در آداب و اخلاق عمومى كه نتيجه تأثير تربيت و تأثير محيط پرورش عمومى است.

مردم جاهليت كه با وضع زندگانى عشائرى از تاريخ بسيار عميقى بار آمده بودند از نظر عقيده و اخلاق به بُت‌پرستى و حُب جاه و مال و غارت و مفاسد بسيارى خو گرفته بودند كه تعليمات قرآن مجيد به كندى در آنها تأثير مى‌كرد و اين حقيقت در اين آيه و با اين بيان مختصر و رسا تعبير شده است و بر وضع ارتجاعى دوره خلافت خلفاء ثلاثه تطبيق شده است. از مجلسى (ره)- طبرسى گفته يعنى قول را براى آنها شرح نموديم و بيان كرديم از ابن عباس و معنايش اين است كه آيه‌اى بعد از آيه‌اى آورديم و بيانى دنبال بيانى و اخبار امتهائى كه هلاك شدند به آنها گزارش داديم تا يادآور شوند يا آنكه انديشه كنند و حق را بفهمند و به هوش آيند.

بيضاوى گفته يعنى قرآن را دنبال هم نازل كرديم تا تذكر پيوسته باشد يا نظم آن را مرتب كرديم تا دعوت قرين حجت باشد و پند پيوست موعدت و اندرز هماهنگ عبرت.

من گويم تأويل امام (ع) دو وجه دارد:

١- آنكه مقصود اين باشد كه قول هر امامى در باره نص به امام ديگر صادر شده و «الى الامام» يعنى كار خود را به امام ديگر واگذارده.

٢- مقصود از قول حكم باشد يعنى احكام معارف براى نصب امام و حجتى دنبال امام و حجت ديگر پيوسته بوده است از زمان آدم أبو البشر (ع) تا