ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٤٥ - ظهور امام قائم(ع) و تشكيل يك حكومت عادله در سراسر محيط بشريت

نظر مقياس و هم از نظر مبدأ و آغاز، زيرا كلمه هفتاد و صد و چهل مميز ندارد كه مقصود، سال است يا ماه يا قرن و. و .. چنانچه مبدئى هم به دست نداده كه از هجرت است يا بعثت يا مبدأ ديگر، و شرح منصوصى هم در دست نبوده و از اين رو ميان شيخ الطائفه و مثلًا مرحوم مجلسى در تطبيق آن اختلاف روشنى به وجود آمده است و اين گونه اخبار اشاره به اسرارى است كه فهم آن بسى غامض است.

از مجلسى (ره)-" كذب الوقاتون" يعنى بر سبيل حتم و اين منافات با اخبار بدائيه ندارد و ممكن است مقصود از كذب همان حصول بداء باشد و به توهم مردم دروغ در آيد و نسبت دروغ به ائمه دهند نه آنكه ائمه در حقيقت دروغگو باشند، پس ممكن است" كذب" مجهول باب تفعيل خوانده شود.

شيخ در كتاب غيبت گويد: وقت ظهور امام به طور تفصيل براى ما معلوم نيست بلكه نهان است تا خدا اجازه فرج دهد، سپس اين اخبار و امثال آن را آورده و گفته توجيه اين اخبار بر فرض صحت آنها اين است كه خدا موعدهاى مذكوره در اين اخبار را مقرر كرده و بر حسب پيش آمدها صلاح تغيير كرده و به تأخير افتاده تا به موعد حتمى و آنچه در باره زياد شدن عمر به دعاء و صله ارحام، يا كم شدن آن براى ستم و قطع رحم و جز آن روايت شده است همين معنا را دارد و خدا گر چه هر دو را مى‌داند ولى مانعى ندارد كه يك معلومى شرط داشته باشد و ديگرى بى‌شرط باشد و اين جمله نزد عدليه مورد اتفاق است، و اخبارى كه لفظ بداء دارد بر آن حمل شود و عيان گردد كه معناى بداء نزد عدليه همان نسخ است در مواردى كه نسخ روا است و تغيير شروط است در مورد اخبار از كائنات.

زيرا بدا در لغت به معنى ظهور است و مانعى ندارد كه براى ما از افعال خدا چيزى عيان شود كه خلاف انتظار و فهم ما باشد، و اما آنكه گويد