ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٢٣ - آمار سطحى و بررسى فكر عمومى در تاريخ اسلام

داد بر همه مجرى است و مسلمانان حق ندارند آن را نقض كنند و عهد او را بشكنند. انتهى. پايان نقل از مجلسى (ره).

بايد گفت: اين خطبه كوتاه و پر معناى پيغمبر اسلام در شمار همان جوامع الكلم (كليّات سخنرانى) است كه پيغمبر اسلام بدان مى‌بالد و مى‌فرمايد:

«أوتيت جوامع الكلم»

و سر تشكيلات درست يك اجتماع و جامعه مؤثر و نافذ و پاينده در آن مندرج است و از اين چند جمله برنامه يك وحدت بشرى در سراسر روى زمين مى‌توان استخراج كرد، از نظر تبليغ و پرورش و تشكيلات. و اين خطبه پيغمبر يك دورنما و ظاهر اسلامى دارد كه ظاهر بنيان اسلام بدان فريفته شدند و مانند ابن اثير در نهايه آن را بر حكومتهاى قلّابى بنى اميه و بنى عباس تطبيق كرده و يك حقيقت و واقعيتى دارد كه سر يك اجتماع عادلى بشرى در آن مندرج است و آن را در ضمن حديث ٢ توضيح داده‌اند. از مجلسى (ره)- مقصود از جماعت مسلمين همان امامان بر حقّند و كسانى كه بدانها گرويدند زيرا آنها به يك روش و عقيده‌اند كه در آن اختلافى نيست چنانچه در معانى الاخبار از صدوق نقل شده است از امام صادق (ع) كه پرسيدند از رسول خدا (ص) كه جماعت امّت كيانند؟ فرمود:

جماعت امّتم اهل حقّند گر چه اندك باشند و فرقه و دسته‌بندى‌ها أهل باطلند گر چه بسيار باشند و روايت ديگر از عبد اللَّه بن يحيى علوى آن را به رسول خدا (ص) رسانيده كه از آن حضرت سؤال شد: جماعت امّتت چيست؟

فرمود: آنها كه بر حق باشند گر چه ده باشند. و در روايت ديگر مردى نزد امير المؤمنين (ع) آمد و گفت: مرا خبر ده از سنت و بدعت، هر آن چيزى است كه بعد از او پديدار گرديده است، جماعت اهل حقّند و گر چه كم باشند و فرقت اهل باطلند و گر چه بسيار باشند. از مجلسى (ره)- رفيق اعلى همان كسانند كه خدا بدان‌ها