ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧١٥ - آمار سطحى و بررسى فكر عمومى در تاريخ اسلام

چيزى را در اندازه فهم خود بگنجاند بايد از آن بزرگتر باشد.

ما در كتاب كبير (بحار الأنوار) شرح كرديم، اين احاديث بيشتر در غرائب شئون ائمه و احوال نادره آنها و معجزات آنها است و برخى از آن در غوامض علوم مبدأ و معاد است و مشكلات قضا و قدر و امثال آن كه عقول از درك آن عاجز است. پايان نقل از مجلسى (ره).

در اينجا بايد گفت: موضوع دشوارى حديث و عدم فهم آن از چند وجه است:

١- به اعتبار موضوع بحث آن حديث كه راجع به علم ما وراء الطبيعة و بيان مطالبى است كه علم و دانش مادى بدان رسا نيست و به اصطلاح دانشمندان امروز با لابراتوار نمى‌توان آن را تحليل و تجزيه كرد و با فرمولهاى وسيع و معروف شيمى و فيزيك نمى‌توان آن را در مورد آزمايش آورد و به صورت يك قضيه حل شده و علمى و مادى در آورد.

البته مى‌توان گفت: همه مسائل مخصوصه دينى از نظر عقيده و ايمان از اين قبيل است و اين مسائل از اصل وجود و ثبوت خدا و صفات ثبوتيه و سلبيّه او آغاز مى‌شود و به مسأله نبوت (ارتباط نامرئى با خداوند بى‌واسطه يا به واسطه فرشته و استماع سخن خدا) و به معنويت امامت و ولايت و حقيقت مرگ و برزخ و معاد و بهشت و دوزخ به پايان مى‌رسد و مقصود از عدم تحمل عدم فهم است.

بنا بر اين خلاصه معنى احاديث اين باب روى اين حساب اين است كه داستان ما و امامت و ولايت ما كه از عالم فوق طبيعت و ما وراء ماده است در فهم أحدى نمى‌گنجد، زيرا هر فهمى محدود است و مى‌تواند امور مادى و محدود را از نظر كنه و حقيقت در خود بگنجاند و اين امور براى هيچ كس بطور كنه و حقيقت مفهوم نيست.

قسمت اول حديث ٥ باب و دو حديثى كه مجلسى (ره) در شرح‌