ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٠٠ - آمار سطحى و بررسى فكر عمومى در تاريخ اسلام

هم پيمانى آنها در غصب خلافت به مشاجره به اعتبار يكى از وجوه زير است:

١- مقصود از تشاجر هم كارى در جريان امر است چنانچه بعضى گفته‌اند.

٢- اين تشاجر و ستيزه پيش از عقد پيمان ميان آنها رخ داده است و سپس در باره آن متفق شدند.

٣- يا مقصود زمينه ستيزه و تشاجر آنها با مؤمنان است زيرا مطلب مهم است و آنها با هم دستى براى غصب خلافت در مقام ستيزه با مؤمنان بر آمده‌اند.

٤- مقصود امام اين است كه اين پيمان نارواى آنان ستم بر خود آنها است و به وسيله آن در مقام ستيزه با خدا و رسول و مؤمنان برآمده‌اند كه امر امامت را از بنى هاشم بگردانند، و مقصود اين است كه به وسيله اين پيمان نزاع ميان آنها با خدا و رسول و مؤمنان پديدار شده است. از مجلسى (ره)- مشهور ميان مفسران اين است كه مقصود پيروى از احسن، گفتار است، و پيروى احسن گفتار عبارت از ترك تصرف در آن است به كم و زياد كردن از نظر نقل به معنى، و اين تصرف مخالف با تسليم است، و محتمل است كه مقصود اين باشد كه احسن اتباع را دارند يعنى به بهترين وجهى پيروى مى‌كنند، و اين معنى بهتر بر بيان امام (ع) منطبق است. مقصود اين است كه صورت حج و طواف به خانه كعبه در زمان جاهليت هم معمول بوده، ولى هدف از حج، اجتماع مؤثر در اصلاح امور بشر است كه پايه آن تحصيل دانش و تعاون در امور اجتماعى است به رهبرى پيشواى عادل و درست كار، و اين مردم از روح و هدف حج بر كنارند و به همان صورت و پيكره عمل متوجهند، و اين عمل آنها با طواف مردم كافر در زمان جاهليت يكى است.