مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٠٣ - فصل ١١

القدر و إن کان فیها ضرب من الاشتراک [١]؛ فإنّ نسبة تلک الحصولات إلی معنی التوسط المستمر نسبة الجزئیات إلی الکلی و نسبتها إلی معنی القطع المتصل نسبة الأجزاء و الحدود إلی الکل [٢].

السادس إنّ لقائل أن یقول [٣]: الحرکة إمّا مرکبة من امور کل واحد منها غیر منقسم أصلا أو لیس کذلک، و الأول باطل کما بین فی مباحث الجسم و المقادیر، و الثانی أی کونها قابلة للقسمة أبداً فالأجزاء الفرضیة منها لایوجد بأسرها دفعة لأنها غیر قارّة، فلا محالة یوجد منها شیء بعد شیء؛ فالجزء الموجود منها إن لم یکن منقسماً فکذلک الّذی یحصل بعد انقضائه مقارناً له أیضاً أمر غیرمنقسم، فالحرکة إذن مرکبة من امور غیرمنقسمة هذا خلف؛ و إن کان منقسماً کان بعضه قبل و بعضه بعد فلایکون کلّه حاصلا فلایکون ما فرضناه حاصلًا حاصلًا هذا خلف.

أقول: هذه الشبهة من الإمام الرازی و هی قریبة المأخذ مما سبق ذکره سؤالا و جواباً، و الغلط إنما نشأ من الذهول عن أنّ وجود الشیء مطلقاً أعم من وجوده فی الآن، ففی هذه الشقوق نختار الشق الأخیر [٤] و هو أنّ الموجود من کلّ جزء من الحرکة.

---

[١]. گفتیم که این سخن درست نیست.[٢]. از خارج عرض کردیم که اگر حصولات را «آنیه» بگیریم- که درست نیست- نسبتش به حرکت توسطی نسبت جزئی به کلی میشود ولی اگر حصولات را «زمانیه» بگیریم نسبت، نسبت جزئی به کلی و نیز جزء به کل میشود ولی این نسبت، نسبت به حرکت قطعی است نه حرکت توسطی.[٣]. گفتیم که بهتر بود اینطور گفته میشد که «لقائل أن یقول» که حرکت قطعی وجود ندارد.[٤]. مستشکل خیال کرده است که اگر یک شیء بخواهد وجود داشته باشد باید در «آن» موجود باشد. ما میگوییم جزء حرکت اصلًا در «آن» وجود ندارد تا این بحثها پیش بیاید، بلکه در زمان وجود دارد که در مورد زمان این ایرادات وارد نیست.