است که با مداد رسم میکنیم؛ یعنی به صورت امر تدریجی الحدوث و دفعی البقا که اجزایش با یکدیگر اجتماع در وجود داشته باشند به طوری که بتوان گفت این جزء و آن جزء با هم در یک آنْ وجود دارد. حرکت چنین نحوه وجودی ندارد.

اما نحوه دومی که برای امر متصلی که در خارج وجود دارد میتوان تصویر کرد این است که بگوییم به امتداد زمان وجود دارد؛ به امتداد زمان ممتد است که معنای آن این است که منطبق با زمان است. همانطور که زمان پس و پیش دارد و یک کشش است حرکت هم کشش ممتد به امتداد زمان است؛ یعنی هر مرتبهاش در مرتبهای از زمان وجود دارد نه اینکه جمیع مراتبش در جمیع زمانها وجود دارد و مثلًا جمیع مراتبش در آنِ آخر وجود داشته باشد. وقتی میگویند حرکت قطعیه یک امر متصل ممتد است نباید چنین تصور کرد که یک امر متصل ممتد و کششدار با تمام کشش و ابعادش همه با یکدیگر اجتماع در زمان دارند.

حرکت بُعدی دارد به بعد زمان. ما اگر دو امتداد مکانی را بر یکدیگر منطبق کنیم و مثلًا بگوییم پشت جلد این کتاب با روی این ضبط صوت بر یکدیگر منطبق هستند معنی این انطباق چیست؟ آیا معنایش این است که تمام روی ضبط صوت بر تک تک اجزای جلد این کتاب منطبق میشود؟ چنین نیست، بلکه معنایش این است که اجزای این بر اجزای آن منطبق میشود یعنی اولِ این بر اول آن، وسط این بر وسط آن و آخر این بر آخر آن انطباق مییابند. حرکت و زمان که بر یکدیگر منطبق میشوند به این صورت منطبق میشوند، نه اینکه تمام اجزای حرکت در تمام اجزای زمان وجود دارد. هر جزئی از حرکت در جزئی از زمان وجود دارد. شما در مورد این شیء که در حال حرکت است میگویید آن که وجود پیدا کرده که معدوم است و آن هم که وجود پیدا نکرده که وجود پیدا نکرده است. میگوییم آن که وجود پیدا کرده است الآن معدوم است ولی در ظرف خودش موجود است. ظرفش که «حالا» نیست ظرفش زمان ماضی است. ماضی در حال موجود نیست ولی ماضی در ماضی موجود است. اگر از ما بپرسند دیروز موجود است یا معدوم، میگوییم دیروز در امروز معدوم است ولی آیا دیروز در دیروز هم معدوم است؟ نه، دیروز در دیروز موجود است. حرکتِ دیروز ما در امروز معدوم است ولی حرکت دیروز در