مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٨ - آیا هیولای اولی مبدَع است؟

نمیشد.

گفتیم این فصل بهطور کلی یک فصل نامنظم و مشوشی است. گذشته از اینکه در عبارتها پس و پیشهایی هست که حاجی هم به آن اشاره میکند، یک نوع بی نظمیهای دیگری هم در این عبارتها هست و مطالب این فصل احتمالًا به صورت یادداشتهای متفرقهای بوده است که دیگران آنها را به صورت فصل درآوردهاند. حتی در بعضی از جاها مسلّماً عبارت غلط است که بعد هنگامی که متن را میخوانیم توضیح خواهیم داد.

مرحوم آخوند وقتی اثبات کرد که هر حادثی مسبوق به یک امکان و حامل امکان است، در واقع اثبات کرد که در جهان، صورتها، اعراض و نفوس حادث به حدوث زمانی هستند.

آیا هیولای اولی مبدَع است؟

گفتیم [١] در اینجا دو سؤال مطرح است. یک سؤال این است که خود ماده چه حکمی دارد؟ آیا ماده هم حادث زمانی است؟ سؤال دوم این است که آیا امکان استعدادی حادث است یا حادث نیست؟.

مرحوم آخوند راجع به ماده که همان ماده اولی یا هیولای اولی است ابتدا نظر بوعلی و امثال او را که میگویند هیولای اولی خودش مبدع است بیان میکند. طبق این قول، هیولای اولی از این جهت مانند عقول مجرده است ولو اینکه یک وجود بسیار ضعیفی است که اضعف مراتب وجود است، اما به هر حال مبدع است، یعنی حادث زمانی نیست. دلیلش هم واضح است: اگر ماده اولی حادث زمانی باشد، به حکم این برهان که هر حادث زمانی مسبوق به یک امکان استعدادی است که آن امکان استعدادی حامل میخواهد، لازم میآید هیولای اولی هم هیولی و مادهای داشته باشد و چون «حکم الامثال فی ما یجوز و فی ما لا یجوز واحد»، نقل کلام به آن ماده ماده میکنیم. اگر آن ماده هم حادث زمانی باشد، پس آن هم نیاز به مادهای دارد و در نهایت امر یا میرسد به مادهای که حادث زمانی نباشد، که در این صورت ماده اولی همان است، و یا به جایی منتهی نمیشود که این محال است. پس هیولی.