مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٦ - تقسیم چهارم

محمل صحیحی کلام او را توجیه کردهاند. نظر دیگر این است که ارسطو خودش این مطلب را واقعاً درک کرده است و فرنگیها حرف ارسطو را درست درک نکردهاند. کدام یک از این دو نظر درست است؟.

شاید بهطور جزمی نشود اظهارنظر کرد، ولی بعضی قرائن که خود فرنگیها هم آنها را از ارسطو نقل کردهاند نشان میدهد که غربیها در فهم کلام ارسطو اشتباه کردهاند، زیرا طبق ثنویتی که غربیها برای ارسطو قائل هستند ماده امری است قدیم بالذات و خودش یک مبدأ و یک اصل است و بنابراین آن مبدأ باید یک امر بالفعل باشد، یعنی از قبیل مادهای باشد که فیزیک آن را میشناسد و حال آنکه مادهای که در فلسفه ارسطو آمده و خود او هم به این مطلب تصریح دارد نمیتواند مبدأ باشد، چون قوّه محض است و امری است در حد نیستی، یعنی چیزی نیست؛ امری است که اصلًا وجودش تابع وجود فعلیت است. بنابراین نمیشود صورت، مخلوق باشد و آن مخلوق نباشد؛ صورت معلول باشد و ماده معلول نباشد. اگر ما تعریفی را که فلسفه ارسطو از ماده کرده دقیق بررسی کنیم میبینیم همان تعریفی است که فلاسفه اسلامی از ماده میکنند و بنابراین مادهای که ارسطو قائل بوده است نمیتواند اصل برای عالم باشد. پس [به احتمال زیاد] این غربیها هستند که در فهم کلام ارسطو اشتباه کردهاند.