المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٦٧ - عوامل نصب

( و هراسان بودند تا آنگاه كه رسول و گروندگان به او گفتند ...).

شاهد در « يقول » است كه بعد از « حتّى » قرار گرفته و در قرائت نافع مرفوع آمده زيرا مؤّل بحال است زيرا « يقول » در مقام حكايت حال بوده و اينگونه از افعال اگر چه در واقع معنايشان ماضى باشد ولى تأويل بحال برده مى‌شوند.

سپس شارح گويد:

همان طورى كه مصنّف گفته در صورتى كه فعل بعد از « حتّى » بمعناى مستقبل يا مؤّل به آن باشد نصبش واجب و لازمست.

مثال فعلى كه بمعناى مستقبل باشد همچون فرموده حقتعالى:

فقاتلوا الّتى تبغى حتّى تفى‌ء.

( پس با آن طائفه ظالم قتال كنيد تا به فرمان خدا آيند).

شاهد در « تفى‌ء » است كه بعد از « حتّى » آمده و چون زمانش مستقبل است منصوب گرديده است.

و مثال فعلى كه مؤوّل به مستقبل باشد نظير فرموده حقتعالى:

و زلزلوا حتّى يقول الرّسول.

شاهد در « يقول » است كه در قرائت قرّاء ستّه منصوب آمده زيرا اگر چه زمانش ماضى است ولى چون نسبت به « زلزلوا » مستقبل و آتيه محسوب مى‌شود آنرا مؤوّل به مستقبل فرض مى‌كنند.

مصنّف گويد:

و بعد از فائى كه در جواب نفى يا طلب محض آمده « ان » نصب مى‌دهد و استتارش حتمى و قطعى است.

شارح گويد:

مقصود از « طلب » هفت چيز است:

١- امر.

٢- نهى.

٣- دعا.

٤- استفهام.

٥- عرض.

٦- تحضيض.