تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٢
نمىكنند، بلكه مخيّر ميان اسلام آوردن يا پذيرش شرائط اهل ذمه و همزيستى مسالمتآميز با مسلمانان، و پرداخت جزيه مىكنند، تنها مشركان و بت پرستان هستند كه چيزى جز اسلام از آنان پذيرفته نمىشود؛ زيرا اسلام بت پرستى را به عنوان يك «دين» نمىشناسد، و اجبار در ترك بت پرستى جايز است.
و با توجه به اين كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله، بعد از ماجراى «حديبيه» و «خيبر» غزوه مهمى با مشركان جز فتح «مكّه» و غزوه «حنين» وجود نداشت، آيه فوق مىتواند اشاره به آنها باشد، مخصوصاً «غزوه حنين» كه مردان جنگجوى سختكوشى از طايفه «هوازن» و «بنى سعد» در آن شركت داشتند.
اين كه بعضى احتمال دادهاند: اشاره به «غزوه موته» كه با روميان انجام گرفت، بوده باشد، بعيد به نظر مىرسد؛ چرا كه آنها اهل كتاب بودند.
و احتمال اين كه منظور: جنگهاى بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله، از جمله جنگ با اهل «فارس» و «يمامه» بوده باشد، بسيار بعيدتر است؛ چرا كه لحن آيات نشان مىدهد، مسأله مربوط به زمان پيامبر صلى الله عليه و آله است، و هيچ الزامى نداريم كه آن را بر جنگهاى بعد از عصر پيامبر صلى الله عليه و آله، تطبيق دهيم، ظاهراً پارهاى انگيزههاى سياسى در فكر و انديشه بعضى از مفسران كه روى اين مسأله پافشارى داشتهاند، دخالت داشته است!
اين نكته، نيز قابل توجه است كه، پيامبر صلى الله عليه و آله به آنها قول نمىدهد در جنگهاى آينده شما غنائمى به چنگ مىآوريد؛ زيرا هدف از جهاد، كسب غنيمت نيست، بلكه روى اين تكيه مىكند كه: خداوند پاداش نيكى به شما خواهد داد، كه معمولًا اين تعبير، در مورد پاداشهاى آخرت است.
در اينجا سؤالى مطرح مىشود و آن اين كه: در آيه ٨٣ سوره «توبه»، به طور كلى دست رد بر سينه اين نامحرمان زده و مىگويد: فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَداً وَ