تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦
و نيز «خداوند آنها را از رحمت خود دور ساخته» «وَ لَعَنَهُمْ».
و بالاخره، «جهنم را براى آنها، از هم اكنون، فراهم ساخته، و چه بد سرانجامى است» «وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِيراً». «١»
جالب توجه اين كه: در صحنه «حديبيه» غالباً مردان مسلمان بودند، و در نقطه مقابل نيز مردان منافق و مشرك، ولى در آيات فوق، قرآن زنان و مردان را در آن فوز عظيم، و اين عذاب اليم، مشترك شمرده، اين به خاطر آن است كه مردان با ايمان كه در ميدان نبرد حاضر مىشوند، بدون پشتيبانى زنان با ايمان، و مردان منافق بدون همكارى زنان منافق، به اهداف خود نائل نمىشوند.
اصولًا اسلام دين مردان نيست كه شخصيت زنان را ناديده بگيرد، و لذا در هر مورد كه عدم ذكر نام زنان، مفهوم انحصارى به كلام مىدهد، آنها را صريحاً مطرح مىكند، تا معلوم شود اسلام، متعلق به همه انسانها است.
***
در آخرين آيه مورد بحث، بار ديگر به عظمت قدرت خداوند اشاره كرده، مىگويد: «جنود و لشكريان آسمانها و زمين از آن خدا است، و خداوند عزيز و حكيم است» «وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً».
اين سخن، يك بار در ذيل مقامات و مواهب اهل ايمان آمده، و يك بار هم در اينجا در ذيل مجازات منافقان و مشركان، تا روشن شود خداوندى كه تمام جنود آسمان و زمين تحت فرمانش قرار دارند، هم قدرت بر آن دارد، و هم توانائى بر اين، هر گاه درياى رحمتش موج زند، شايستگان را هر جا باشند شامل مىشود، و هر گاه آتش قهر و غضبش زبانه كشد، مجرمى را قدرت فرار از آن نيست.