تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩٨

شده، اين آيات، تفسير به «جبرئيل» نشده، بلكه روايات، موافق تفسير دوم است كه مى‌گويد: منظور از اين آيات، شهود باطنى خاصى نسبت به ذات پاك خدا است كه براى پيامبر صلى الله عليه و آله در اين صحنه روى داد، و در معراج بار ديگر تكرار شد، و رسول اللَّه صلى الله عليه و آله فوق‌العاده تحت تأثير جذبه معنوى اين ديدار قرار گرفت. «١»
مرحوم شيخ «طوسى» در «امالى» از «ابن عباس» از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نقل مى‌كند: لَمَّا عُرِجَ بِي إِلَى السَّماءِ دَنَوْتُ مُن‌ رَبِّي عَزَّوَجَلَّ حَتى‌ كانَ بَيْنِي وَ بَيْنَهُ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌: «هنگامى كه به آسمان معراج كردم آن چنان به ساحت قدس پروردگارم نزديك شدم كه ميان من و او فاصله قوسين يا كمتر بود»!. «٢»
مرحوم «صدوق» در «علل الشرايع» همين مضمون را از «هشام بن حكم» از امام «موسى بن جعفر» عليه السلام نقل كرده است، كه در ضمن يك حديث طولانى مى‌فرمايد: فَلَمَّا أُسْرِىَ بِالنَّبِىِّ صلى الله عليه و آله وَ كانَ مِنْ رَبِّهِ كَقابِ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌ رُفِعَ لَهُ حِجابٌ مِنْ حُجُبِهِ: «هنگامى كه پيامبر به معراج برده شد، و فاصله او از ساحت قدس پروردگارش به اندازه قوسين يا كمتر بود، حجابى از حجاب‌ها از برابر ديدگان او برداشته شد»!. «٣»
در تفسير «على بن ابراهيم» نيز آمده: ثُمَّ دَنى‌ يَعْنِي رَسُولُ اللَّهِ مِنْ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ: «سپس نزديك شد، يعنى رسول خدا صلى الله عليه و آله به پروردگار متعال»!. «٤»
اين معنى در روايات متعدد ديگرى نيز آمده است، و ناديده گرفتن اين همه روايات ممكن نيست.