دوم و رستاخيز است.
***
در آيه بعد، وضع انسان‌ها را به هنگام ورود در محشر، چنين بيان مى‌كند:
«در آن روز هر انسانى (اعم از نيكوكار و بدكار) وارد عرصه محشر مى‌شود، در حالى كه همراه او سوق دهنده و گواهى است» «وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ».
«سائق» او را به سوى دادگاه عدل الهى مى‌راند، و «شهيد» بر اعمال او گواهى مى‌دهد.
درست همچون دادگاه‌هاى اين جهان كه مأمورى همراه شخص متهم است، و شاهدى بر اعمال او، شهادت مى‌دهد.
بعضى احتمال داده‌اند: «سائق»، آن كسى است كه نيكوكاران را به سوى بهشت «سوق» مى‌دهد، و بدكاران را به سوى دوزخ، ولى با توجه به كلمه «شهيد» (شاهد و گواه)، معنى اول، يعنى سوق به دادگاه عدل الهى مناسب‌تر است.
در اين كه اين سوق دهنده و شاهد از فرشتگان است يا غير آنها؟ تفسيرهاى گوناگونى كرده‌اند.
بعضى گفته‌اند: «سائق» فرشته نويسنده «حسنات» است، و «شهيد» فرشته نويسنده «سيئات»، و به اين ترتيب آنها فرشتگانى هستند كه در آيات گذشته اشاره شده.
از روايتى چنين استفاده مى‌شود: «سائق»، فرشته مرگ است، و «شهيد» پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، اما اين روايت، با توجه به لحن آيات، ضعيف به نظر مى‌رسد.
بعضى نيز گفته‌اند: «سائق» فرشته‌اى است كه هر انسانى را سوق مى‌دهد، و