به هر حال، اين تعبير، دليل بر اختيار و آزادى اراده بندگان است، نه شيطان مجبور است شيطنت كند، نه كافران مجبورند راه كفر و عناد و راه شيطان را پيش گيرند، و نه سرنوشت قطعى و خارج از اراده، براى كسى مقرر شده است.
در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه: چگونه مى‌فرمايد: «سخن من تغيير ناپذير است»، در حالى كه جمعى مشمول عفو او مى‌شوند؟
پاسخ اين است كه: عفو نيز طبق برنامه حساب شده‌اى است، و فرع بر اين است كه انسان، عملى انجام داده باشد كه در عين مجرم بودن، قابليت و شايستگى عفو را داشته باشد، اين خود، يكى از سنت‌هاى الهى است: كسانى را مشمول عفو خويش قرار دهد كه شايسته عفوند، و اين نيز تغيير ناپذير است.
***
در آخرين آيه مورد بحث، به فراز كوتاه و تكان دهنده‌اى از حوادث قيامت اشاره كرده، مى‌گويد: «به خاطر بياوريد روزى را كه به جهنم مى‌گوئيم: آيا پر شده‌اى؟! و او در پاسخ مى‌گويد: آيا افزون بر اين هم وجود دارد»؟! «يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ؟ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ». «١»

در اين كه منظور از «هَلْ مِنْ مَزِيدٍ» چيست؟ دو تفسير گفته‌اند:
نخست اين‌كه استفهام، استفهام انكارى است، يعنى جهنم مى‌گويد: افزون بر اين ممكن نيست، و به اين ترتيب با آيه ١٣ سوره «سجده» كه مى‌گويد: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ: «سوگند ياد مى‌كنم كه دوزخ را از جن و انس پر مى‌كنم» كاملًا هماهنگ است، و تأكيدى است بر اين معنى كه تهديد الهى در آن روز، كاملًا تحقق مى‌يابد، و دوزخ از كافران و مجرمان مالامال مى‌شود.