تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٦٧
تفسير:
تمام خطوط به او منتهى مىشود!
اين آيات تجلّىگاه صفاتى است از خدا، كه هم مسأله توحيد را روشن مىسازد، و هم مسأله معاد را.
در اين آيات كه در ادامه بحثهاى گذشته، پيرامون مسأله جزاى اعمال است مىفرمايد: «آيا انسان خبر ندارد كه در صحف موسى و ابراهيم آمده است كه همه امور به پروردگارت منتهى مىشود» «وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى».
نه تنها حساب و ثواب و جزاء و كيفر در آخرت به دست قدرت او است، كه در اين جهان نيز سلسله اسباب و علل، به ذات پاك او منتهى مىگردد، تمام تدبيرات اين جهان از تدبير او نشأت مىگيرد، و بالاخره تكيهگاه عالم هستى و ابتداء و انتهاى آن ذات پاك خدا است.
در بعضى از روايات در تفسير اين آيه از امام «صادق» عليه السلام چنين مىخوانيم:
إِذَا انْتَهَى الْكَلامُ إِلَى اللَّهِ فَامْسِكُوا!: «هنگامى كه سخن به ذات خدا مىرسد سكوت كنيد»! «١» يعنى درباره ذات او سخن نگوئيد، كه عقلها در آنجا حيران است و به جائى نمىرسد، و انديشه در ذات نامحدود براى عقول محدود، غير ممكن است؛ چرا كه هر چه در انديشه گنجد، محدود است، و خداوند محال است محدود گردد.
البته اين تفسير، بيان مفهوم ديگرى براى اين آيه است كه با آنچه گفتيم منافات ندارد، و هر دو مىتواند در معنى آيه جمع باشد.
***
پس از آن براى روشن ساختن حاكميت او در امر ربوبيت، و منتهى شدن