تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٧
٣٠- روزى را كه به جهنم مىگوئيم: «آيا پر شدهاى»؟! و او مىگويد: «آيا افزون بر اين هم هست»؟!
تفسير:
همنشينان انسان از فرشتگان و شياطين
باز در اين آيات، صحنه ديگرى از معاد ترسيم شده، صحنه تكان دهندهاى كه فرشته قرين انسان، محكوميت او را برملا مىسازد، و فرمان خداوند براى مجازات او صادر مىشود.
نخست مىفرمايد: «قرين او مىگويد: اين نامه اعمال او است كه نزد من حاضر و آماده است» و از تمام كارهاى كوچك و بزرگ او در سراسر عمر پرده بر مىدارد «وَ قالَ قَرِينُهُ هذا ما لَدَيَّ عَتِيدٌ».
در اين كه منظور از «قرين» در اينجا كيست؟ مفسران گفتگو بسيار دارند، ولى غالباً پذيرفتهاند، منظور فرشتهاى است كه در دنيا همراه انسان و مأمور ضبط اعمال او است، و در دادگاه عدل الهى گواهى مىدهد.
آيات گذشته كه مىگفت: هر كس وارد عرصه «محشر» مىشود، با او «سائق» و «شهيدى» است، نيز گواه بر اين معنى است، به علاوه لحن خود آيه و آيه بعد نيز تناسب با همين معنى دارد. (دقت كنيد)
ولى، بعضى گفتهاند: منظور از «قرين» در اينجا «شيطان» است؛ چرا كه در بسيارى از آيات قرآن، اين كلمه به شيطانى كه همنشين مجرمان است، اطلاق شده، بنابراين تفسير، معنى آيه چنين مىشود: «شيطان همنشين او مىگويد: من اين مجرم را آماده جهنم كردهام، و نهايت كوششى را كه در توان داشتم در اين راه به كار بردهام»!