نكته‌ها:
١- پاسخ به چند سؤال مهم
در اينجا سؤالات زيادى مطرح شده، و مفسران از قديم‌ترين ايام تاكنون، به پاسخ اين سؤالات پرداخته‌اند.
مخصوصاً سه سؤال زير، درباره نخستين موهبت الهى، يعنى موهبت «مغفرت گناهان گذشته و آينده» مطرح است.
١- با اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله به حكم مقام عصمت، از هر گناهى پاك است، منظور از اين جمله چيست؟
٢- به فرض كه از اين ايراد صرف نظر كنيم، چه ارتباطى ميان «فتح حديبيه» و «آمرزش گناهان» وجود دارد؟
٣- اگر منظور از جمله «ما تَأَخَّرَ» گناهان آينده است، چگونه ممكن است گناهى كه صورت نگرفته، مورد عفو قرار گيرد؟ آيا اين اجازه ارتكاب گناه در آينده نيست؟
و هر يك از مفسران، به نحوى به پاسخ اين سؤالات و حل اين اشكالات پرداخته‌اند، اما براى پى بردن به جامع‌ترين پاسخ، و تفسير دقيق اين آيات، ذكر مقدمه‌اى لازم به نظر مى‌رسد و آن اين كه:
مهم اين است كه ما رابطه «فتح حديبيه» را با مسأله «آمرزش گناه» پيدا كنيم، كه كليد اصلى پاسخ به سؤالات سه‌گانه فوق، در آن نهفته است.
با دقت در حوادث و رويدادهاى تاريخى، به اين نتيجه مى‌رسيم: هنگامى كه مكتبى راستين ظاهر مى‌شود، و قد بر مى‌افرازد، وفاداران به سنن خرافى كه موجوديت خود را در خطر مى‌بينند، هر گونه تهمت و نسبت ناروا به آن مى‌بندند، شايعه‌ها مى‌سازند، دروغ‌ها مى‌پردازند، گناهان مختلف براى او