تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٧
غير موثق، يكى از حربههاى قديمى نظامهاى جبار و استعمارى است، كه به وسيله آن جوّ كاذبى ايجاد كرده، و با فريب و اغفال مردم ناآگاه، آنها را گمراه مىسازند، و سرمايههاى آنها را به تاراج مىبرند.
اگر مسلمانان دقيقاً به همين دستور الهى كه در اين آيه وارد شده، عمل كنند، و خبرهاى فاسقين را بدون تحقيق و تبيّن نپذيرند، از اين بلاهاى بزرگ، مصون خواهند ماند.
اين نكته نيز قابل توجه است كه: مسأله مهم وثوق و اعتماد به خود خبر است، منتها گاهى اين وثوق، از ناحيه اعتماد به «شخص خبر دهنده» حاصل مىشود، و گاه از قرائن ديگرى از بيرون، لذا در پارهاى از موارد با اين كه گوينده خبر، فاسق است، ما به خبر او اطمينان پيدا مىكنيم.
روى اين اصل اين وثوق و اعتماد، از هر راهى حاصل شود، خواه از طريق عدالت و تقوا و صداقت گوينده باشد، و يا از قرائن خارجى، براى ما معتبر است، و سيره عقلا كه مورد امضاى شرع اسلام قرار گرفته، نيز بر همين اساس است.
به همين دليل، در «فقه اسلامى» مىبينيم، بسيارى از اخبارى كه سند آنها ضعيف است، به خاطر اين كه مورد «عمل مشهور»، قرار گرفته، و آنها از روى قرائنى به صحت خبر واقف شدهاند، معيار عمل قرار مىگيرد، و بر طبق آن فتوا مىدهند.
به عكس، گاه اخبارى نقل شده كه گوينده آن شخص معتبرى است، ولى قرائنى از خارج ما را به آن خبر بدبين مىسازد، اينجاست كه چارهاى از رها كردن آن نداريم، هر چند گوينده آن شخص عادل و معتبرى است.
بنابراين، معيار در همه جا اعتماد به خود «خبر» است، هر چند عدالت و صداقت راوى غالباً وسيلهاى است براى اين اعتماد، اما يك قانون كلى نيست