تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥
يك مقايسه اجمالى ميان وضع مسلمانان، در سال ششم هجرت (هنگام صلح حديبيه)، و دو سال بعد كه با ده هزار سرباز مجهز، براى «فتح مكّه» حركت كردند تا به پيمانشكنى مشركان پاسخ دندانشكنى دهند، و سرانجام بدون كمترين برخورد نظامى «مكّه» را گشودند، (به گونهاى كه قريش كمترين قدرت مقاومت در خود نمىديدند) نشان مىدهد: بازتاب «صلح حديبيه» تا چه حد گسترده بود.
به طور خلاصه، مسلمانان از اين صلح، چند امتياز و پيروزى مهم به شرح زير به دست آوردند:
١- عملًا به فريبخوردگان «مكّه» نشان دادند: آنها قصد كشتار ندارند، و براى شهر مقدّس «مكّه» و خانه خدا احترام فراوان قائلند، همين امر سبب جلب قلوب جمع كثيرى، به سوى اسلام شد.
٢- «قريش» براى اولين بار، اسلام و مسلمين را به رسميت شناختند، مطلبى كه دليل بر تثبيت موقعيت آنها در جزيره «عربستان» بود.
٣- بعد از «صلح حديبيه»، مسلمانان به راحتى مىتوانستند همه جا رفت و آمد كنند، و جان و مالشان محفوظ بود، و عملًا با مشركان از نزديك تماس پيدا مىكردند، تماسى كه نتيجهاش، شناخت بيشتر اسلام از سوى مشركان، و جلب توجه آنها به اسلام بود.
٤- بعد از «صلح حديبيه»، راه براى نشر اسلام در سراسر «جزيره عرب»، گشوده شده، و آوازه صلحطلبى پيامبر صلى الله عليه و آله، اقوام مختلفى را كه برداشت غلطى از اسلام و شخص پيامبر صلى الله عليه و آله داشتند، به تجديد نظر وادار كرد، و امكانات وسيعى از نظر تبليغاتى به دست مسلمانان افتاد.
٥- «صلح حديبيه»، راه را براى گشودن «خيبر» و بر چيدن اين غده سرطانى يهود، كه بالفعل و بالقوه، خطر مهمى براى اسلام و مسلمين محسوب مىشد، هموار ساخت.