المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٣٨ - استدلال برخى از ادباء جهت اصلى بودن«ضمن» و رد شارح

٢- تلا يوم انسه.

٣- نهاية مسؤل.

٤- امان و تسهيل.

مصنّف گويد:

الفى كه همراه بيش از دو حرف اصلى آمده باشد بدون ترديد زائد است.

شارح گويد:

مانند الف در « حاجب » بخلاف الف در « قال » چه آن‌كه الف در مثال دوّم‌

مصاحب با دو حرف يعنى « قاف » و « لام » مى‌باشد از اين‌رو نمى‌توان آن را زائد دانست.

مصنّف گويد:

« ياء » و « واو » نيز همين طور هستند.

شارح گويد:

يعنى ايندو حرف نيز وقتى با بيش از دو حرف اصلى همراه باشند زائده محسوب مى‌شوند.

مصنّف گويد:

مشروط به اينكه واقع نشده باشند همچون وقوع در « يؤيؤ » و « وعوع ».

شارح گويد:

زائده بودن « واو » مشروط است به دو شرط و آندو عبارتند از:

١- آنكه مكرّر نيامده باشد.

٢- آنكه مطلقا در صدر كلمه واقع نشده باشد اعمّ از آنكه قبل از چهار حرف بوده يا پيش از كمتر از چهار حرف واقع شده باشد.

و زائده بودن « ياء » مشروط است به يك شرط و آن اينست كه:

ياء قبل از چهارحرف اصلى در غير فعل مضارع واقع نشده باشد مانند:

صيرف (شخص ماهر)، قضيب (نرينه)، عجوز (پيرمرد)، جوهر (سنگ قيمتى).

بنابراين اگر واو يا ياء با بيش از دو حرف اصلى مصاحبت داشته باشند همچون: بيت (منزل)، سوط (تازيانه)، يا مكرّر شده باشند نظير: