المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٧٩ - اوزان جمع قلة

مصنّف گويد:

و حائض و صاهل و فاعله.

شارح گويد:

يعنى در سه مورد ديگر جمع بروزن فواعل مى‌آيد باين شرح:

١- هركلمه‌اى كه صفت خصوص مؤنّث باشد مانند: حائض كه جمعش حوائض است.

٢- هركلمه‌اى كه صفت براى غير ذوى العقول است نظير: صاهل (صفت براى اسب مى‌باشد) كه جمعش صواهل است.

٣- هركلمه‌اى كه بروزن فاعله آيد اعمّ از آنكه اسم بوده يا وصف باشد مانند: فاطمة كه جمعش فواطم است يا صاحبة كه جمعش صواحب مى‌باشد.

مصنّف گويد:

و در فارس و مماثل آن آمدن جمع بروزن فواعل شاذ و نادر است.

شارح گويد:

يعنى در صفت مذكّر عاقل همچون فارس (اسب‌سوار) شاذ و نادر است كه جمع بروزن فواعل آيد لذا آمدن جمع آن برفوارس شاذ مى‌باشد.

چنانچه در مماثل آن نيز شاذ است كه جمع براين وزن آيد همچون:

سابق كه جمعش سوابق است.

متن: «٨٢٢»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

بفعائل: جارّ و مجرور، متعلّق به « اجمعن ».

اجمعن: فعل امر، مفرد، مذكّر، حاضر، مؤكّد بنون تأكيد خفيفه.

فعالة: مفعول براى « اجمعن ».

واو: عاطفه.

شبهه: مضاف و مضاف اليه، معطوف معطوف به « فعاله ».

ذاتاء: مضاف و مضاف اليه، حال از « شبهه ».