المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٥٤ - حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع

را با اين كلمه انجام دهى كه در وقت همراهى و تركيبش با « احد » و « احدى » عملى مى‌ساختى يعنى در صورتى كه معدود مذكّر باشد لازم است آنرا مذكّر آورده و در فرض مؤنث بودن آن مؤنّثش بياورى لذا همانطورى كه مى‌گفتى:

رأيت احد عشر رجلا و احدى عشرة امرئة.

اكنون كه « عشر » را با ثلاث يا ثلاثه و ديگر اعداد تركيب مى‌كنى نيز بايد بگوئى:

رأيت ثلاث عشرة امرئة و ثلاثة عشر رجلا.

و چنانچه ملاحظه مى‌كنيم چون امرئه مؤنّث است « عشرة » نيز مؤنّث آورده شده و در مثال دوّم چون « رجل » مذكّر است « عشر » را نيز مذكّر آورده‌ايم.

سپس شارح گويد:

كلمه « فافعل » در متن مصنّف جواب است براى شرطى كه در كلامش مقدّر بوده و ما آنرا در شرح ظاهر و ابراز نموده و گفتيم:

و اذا كان مع غير احد و احدى الخ.

قوله: رأيت احد عشر كوكبا: آيه (٤) از سوره يوسف.

متن: «٧٣٢»

تجزيه و تركيب‌

واو: استينافيّه.

لام: حرف جرّ.

ثلاثة: مجرور به « لام » ، متعلّق به « استقرّ » ، خبر مقدّم.

واو: عاطفه.

تسعة: معطوف به « ثلاثة ».

واو: عاطفه.

ما: موصوله، معطوف به « تسعة ».

بينهما: مضاف و مضاف اليه، مضاف ظرف بوده و متعلّق است به « استقرّ » ، صله براى « ما ».

ان: حرف شرط.

ركّبا: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، الفش الحاقى است، ثلاثى مزيد، باب‌