المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٥٠ - استدلال برخى از ادباء جهت اصلى بودن«ضمن» و رد شارح

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

ايمن: معطوف به « اسم ».

همزال: مضاف و مضاف اليه، مبتداء.

كذا: جارّ و مجرور، متعلّق باستقرّ، خبر.

يبدل: فعل مضارع، مفرد، مذكّر، غائب، مجهول و ضمير مستتر در آن نائب فاعلش مى‌باشد.

مدّا: مفعول دوّم براى « يبدل ».

فى الاستفهام: جارّ و مجرور، متعلّق به « يبدل ».

او: عاطفه.

يسهّل: معطوف به يبدل.

ترجمه:

و همچنين همزه وصل در « ايمن » سماعى است، همزه « ال » نيز وصل مى‌باشد و در استفهام مى‌توان همزه « ال » را به حرف مدّ تبديل كرده يا آن را تسهيل نمود.

شرح عربى:

فصل فى زيادة همزة الوصل‌

( للوصل همز سابق لا يثبت إلّا إذا ابتدى به) لأنّه جيئ به لذلك (كاستثبتوا و هو) لا يكون للمضارع مطلقا و لا لماض ثلاثىّ و لا رباعىّ بل (لفعل ماض احتوى على أكثر من أربعة نحو انجلى) و استخرج (و الأمر و المصدر منه) نحو إنجل و إستخرج و إنجلاءا و إستخراجا (و كذا أمر الثّلاثى كاخش و امض انفذا).

( و) هو (فى اسم) و (أست) و هو العجز و (ابن) و (ابنم) و هو ابن زيدت عليه ميم (سمع) فحفظ و لم يقس عليه (و) سمع أيضا فى (اثنين و امرء و تأنيث) لهذه الثّلاثة (تبع) و هو إبنة و اثنتان و امرأة (و) فى (أيمن) فى القسم. قال ابن هشام: و ينبغى أن يعدّ « أل » الموصولة و « أيم » لغة فى أيمن، فإن قالوا هى أيمن فحذفت اللّام، قلنا فى جوابهم و ابنم هو ابن فريدت الميم. قلت: و على هذا ينبغى أن يعدّوا أيضا « أم » لغة فيه فاعلم (همزأل) المعرفة (كذا) أى وصل، و هذااختيار لمذهب سيبويه، و الخليل يقول إنّه قطع كما تقدّم فى بابه مبيّنا و يخالف همزتها ما قبله فى أنّه (يبدّل مدّا فى الاستفهام) نحو « قل الذّكرين حرّم» (أو يسهّل) نحو: