المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٦٦ - مبحث وقف

غير فتحه قرار گرفته است دراين حال حذف نما.

شارح گويد:

مراد اينست كه در حال وقف هرتنوينى كه بدنبال فتحه آمده باشد چه در اسم معرب و چه در اسم مبنى لازم است به الف تبديل شود مانند: رأيت زيدا و أيها (ديدم زيد را در حالى كه دور بود).

شاهد در « ايها » است كه اسم فعل ماضى به معناى « بعد » بوده و در حال وقف تنوينش را بالف تبديل كرده‌ايم.

و تنوينى كه بعد از غير فتحه يعنى ضمّه و كسره در مى‌آيد در حال وقف حذف مى‌شود مانند: جاء زيد، و مررت بزيد.

در مثال اوّل تنوين بعد از ضمّه و در مثال دوّم پس از كسره آمده منتهى در حال وقف هردو را حذف كرده‌ايم.

مصنّف گويد:

در غير اضطرار بجهت وقف، صله غير فتحه در اضمار را حذف نما.

شارح گويد:

مقصود آنست كه: حرفى كه در لفظ از اشباع حركت در ضمير پيدا مى‌شود يعنى « واو » كه از اشباع ضمّه و « ياء » كه از اشباع كسره پديد مى‌آيد در حال وقف به شرطى كه ضرورتى در بين نباشد حذف مى‌شود مانند: رأيته و مررت به.

در مثال اوّل وقتى ضمّه « هاء » را اشباع كنيم « واو » پيدا مى‌شود و در مثال دوّم بواسطه اشباع كسره « هاء » ياء پديد مى‌آيد حال اگر ايندو را وقف كنيم هم « واو » و هم « ياء » حذف مى‌شوند.

ناگفته نماند همانطورى كه اشاره شد حكم مذكور (حذف حرف پديد آمده در هنگام وقف) در صله ضمّه و كسره مى‌باشد، امّا صله (حرف پديد آمده) فتحه يعنى الف ابدا در هنگام وقف حذف نشده بلكه همچنان باقى مى‌ماند مانند: رأيتها كه در حال وقف و وصل حذف نشده و ثابت مى‌باشد.

مؤلّف گويد:

البتّه مثالى را كه شارح آورده قابل مناقشه و انتقاد است زيرا « الف » در « رأيتها » صله و حرف زائدى كه بواسطه اشباع فتحه پديد آمده باشد نيست بلكه جزء كلمه مى‌باشد زيرا « ها » ضمير مؤنّث است كه از دو حرف يعنى « هاء » و « الف » مركّب‌