المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٣١ - مبحث اخبار به الذى و فروع آن و نيز اخبار به الف و لام موصوله

أى الخبر (نحو الّذى ضربته زيد فذا ضربت زيدا كان) فابتداته بموصول و أخّرت زيدا فى التّركيب و رفعته أنّه خبر و وسّطت بينهما بضربت صلة للّذى و جعلت العائد خلفا لزيد الخبر متّصلا بضربت (فادر المأخذا) و قس.

( و باللّذين و الّذين و الّتى أخبر مراعيا) فى الضّمير العائد (وفاق المثبت) اى المخبر عنه فى المعنى، نحو: « اللّذان بلّغت منهما إلى العمرو بن رسالة الزّيدان»، « الّذين بلّغت من هذا، و لما ذكر شروط، أشار إلى اربعة منها بقوله.

ترجمه و شرح:

مبحث اخبار به الّذى و فروع آن و نيز اخبار به الف و لام موصوله‌

شارح گويد:

اين باب نزد نحاة همچون مسائل تمرينى از نظر صرفيّون مى‌باشد يعنى همانطورى كه علماء صرف بعد از اتمام هربابى مسائلى را بعنوان تمرين جهت تقويت قارئين و آزمايش ايشان كه مطالب را فراگرفته‌اند يا نه طر مى‌كنند، طرح اين باب نيز واجد همين خصوصيّت مى‌باشد.

يعنى هم موجب تقويت قارئين بوده و هم بواسطه‌اش آزمايشى از ايشان بعمل مى‌آيد كه آيا مطالب خوانده شده را نيك فراگرفته‌اند يا نه.

مصنّف گويد:

آنچه درباره‌اش گفته مى‌شود: به « الّذى » از آن خبر بده، خبر است از « الّذى » كه قبلا ذكر شده و مبتداء مى‌باشد.

شارح گويد: از ظاهر اين فقره عبارت متن يعنى « ما قيل اخبر عنه بالّذى» اينطور استفاده مى‌شود كه « الذى » را بايد در مسئله تمرينى و امتحانى خبر و ما قيل اخبر عنه (آنچه گفته شده از آن خبر بده) را مبتداء قرار داد مثلا اگر امتحان‌كننده گفت اخبر عن زيد بالّذى، ظاهر اين گفتار اينست كه بايد « زيد » را مبتداء و الذى را خبر قرار داد و گفت زيد هو الذى ...، ولى بايد توجّه داشت كه اين ظاهر مراد مصنّف نبوده بلكه عبارت را بايد تأويل برد چه آنكه مقصود مصنّف آنست كه « ما قيل اخبر عنه» مثلا « زيد » را واجب است خبر و مؤخّر آورده و « الذى » را مبتداء و مقدّم قرار داد.