المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٨٦ - فصل مبحث عوامل جزم

همين لغت محسوب مى‌شود قرائت آيه شريفه:

الم نشرح لك صدرك‌ ( آيا نگشاديم سينه تو را).

بنصب « نشرح ».

مصنّف گويد:

بواسطه « ان » و « من » و « ما » و « مهما » و « اىّ » و « متى » و « ايّان » و « اين » و « اذما » جرم بده.

شارح گويد:

مثال « ان » همچون فرموده حقتعالى:

ان يشاء يرحمكم‌ ( اگر بخواهد به شما رحم مى‌كند).

شاهد در « يشاء » و « يرحم » است كه هردو مجزوم شده‌اند.

مثال « من » مانند فرموده حقتعالى:

من يعمل سوءا يجز به‌ ( كسى كه عمل زشتى كند جزايش را خواهد ديد).

شاهد در « يعمل » و « يجز » است كه هردو مجزوم شده‌اند اوّلى بسكون و دوّمى به حذف.

و مثال « ما » نظير فرموده حقتعالى: ما تفعلوا من خير يعلمه اللّه.

( آنچه از خير مرتكب مى‌شويد خداوند به آن آگاه است).

شاهد در « تفعلوا » و « يعلم » است كه هردو مجزوم شده‌اند.

و مثال « مهما » مانند فرموده حقتعالى:

مهما تأتنا به من آية ( هرگاه آيه‌اى برما نازل شود).

شاهد در « تأتنا » است كه مجزوم آمده.

و مثال اىّ همچون فرموده باريتعالى: ايّا ما تدعوا فله الاسماء الحسنى.

( هرآنچه را كه بخوانيد پس براى حقتعالى اسماء نيكو و پسنديده مى‌باشد).

شاهد در « تدعوا » است كه مجزوم آمده.

و مثال متى مانند قول طرفة بن عبد البكرى:

يعنى: نيستم فرود آينده، در زمينهاى پست بجهت ترس از دشمن ولى هرزمانى كه طلب بخشش كنند قوم از من، مالهايم را به ايشان مى‌بخشم.