المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٨٥ - فصل مبحث عوامل جزم

ترجمه و شرح:

فصل مبحث عوامل جزم‌

مصنّف گويد:

بواسطه « لا » و « لام » فعل را مجزوم كن در حالى كه طلب‌كننده هستى و همچنين بواسطه « لم » و « لمّا » فعل را مجزوم نما.

شارح گويد:

مقصود اينست كه « لاء » و « لام » طلبيّه از عوامل جزم بوده و با آندو فعل مضارع را مجزوم مى‌سازند اعمّ از آنكه براى دعا بوده يا چنين نباشد يعنى « لاء » براى نهى و « لام » براى امر آمده باشد.

مثال آنجائى كه « لا » براى دعاء آمده همچون فرموده حقتعالى:

ربّنا لا تؤاخذنا ( پروردگارا ما را مورد موآخذه قرار مده).

و مثال آنجائى كه « لام » براى دعاء آمده نظير فرموده حقتعالى:

ليقض علينا ربّك‌ ( دوزخيان مالك را خوانده و مى‌گويند اى مالك از خداى خود بخواه تا ما را بميراند).

و مثال موردى كه « لاء » براى دعا نببوده بلكه بمعناى نهى مى‌باشد مانند:

لا تشرك‌ ( شرك بخداوند مياور).

و مثال موردى كه « لام » براى دعاء نبوده بلكه بمعناى امر مى‌باشد همچون فرموده حقتعالى: لينفق ذو سعة ( بايد صاحب ثروت انفاق كند).

مصنّف گويد:

و همچنين به « لم » و « لمّا » فعل مضارع را مجزوم نما.

شارح گويد:

مقصود « لم » و « لمّا » نافيه مى‌باشد.

مثال مجزوم شدن فعل مضارع به « لم » همچون فرموده حقتعالى:

و ان لم تفعل فما بلّغت‌ ( اگر بانجام نرسانده باشى پس تبليغ نكردى).

و مثال مجزوم شدن فعل مضارع به « لمّا » نظير فرموده ديگر حقتعالى:

لمّا يذوقوا عذاب‌ ( هنوز نچشيده‌اند عذاب ...).

برخى از ادباء گفته‌اند: « لم » در يكى از لغات فعل مضارع را نصب مى‌دهد و از