المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٥٥ - عوامل نصب

« ان » غير مصدرى همچون « ان » كه بعد از مادّه علم قرار بگيرد مانند:

علم ان سيكون منكم مرضى.

( خدا مى‌داند كه برخى از شما مريض و ناتوان هستيد).

شاهد در « ان » است كه بعد از « علم » قرار گرفته لذا مصدريّه نبوده بلكه مخفّفه از مثقّله است از اينرو فعل مضارع بعد از آن منصوب نشده است.

مصنّف گويد:

و امّا « ان » كه بعد از فعل ظنّ قرار گرفته پس بآن نصب بده و در عين حال مرفوع آوردن فعل مضارع را بعد از آن نيز صحيح بدان و در صورت رفع معتقد باش كه « ان » مخفّف از « انّ » است و وقوع آن در كلام اهل لسان شايع و فراوان مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه نصب دادن به « ان » كه بعد از فعل ظنّ قرار گرفتن ارجح از رفع دادن بآن مى‌باشد و بعبارت ديگر در آن هردو وجه جايز بوده منتهى نصب ارجح از رفع است مانند آنچه در آيه شريفه آمده.

أحسب الناس ان يتركوا.

( آيا مردم چنين مى‌پندارند كه واگذارده مى‌شوند).

شاهد در « ان » بوده كه بعد از « حسب » بمعناى « ظنّ » قرار گرفته و « يتركوا » را منصوب كرده لذا « نون » رفعى آنرا به نصبى انداخته است.

و چنانچه اشاره شد رفع فعل مضارع بعد از آن نيز صحيح است همچون فرموده حقتعالى:

و حسبوا ان لا تكون فتنة ( پنداشتند كه برآنها امتحانى نخواهد بود).

شاهد در « ان » بوده كه بعد از « حسبوا » بمعناى « ظنّوا » قرار گرفته و « تكون » بعد از آن بحالت رفع آمده است.

البتّه بايد توجّه داشت كه در صورت مرفوع آمدن فعل مضارع بعد از « ان » ديگر نبايد آنرا « ان » ناصبه دانست بلكه مخفّفه از مثقّله مى‌باشد و همان طورى كه مصنّف گفته وقوع و ورود آن در كلام اهل لسان مطّرد و شايع مى‌باشد.

سپس مصنّف گويد:

برخى « ان » را مهمل از عمل قرار داده‌اند زيرا آنرا بر « ما » كه نظيرش مى‌باشد حمل كرده‌اند و اين اهمال در موردى است كه « ان » استحقاق عمل كردن را دارد.