و فرموده است كه: «إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلى‌ أَهْلِ هذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ* وَ لَقَدْ تَرَكْنا مِنْها آيَةً بَيِّنَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ»[١]، يعنى: «به درستى كه ما فرود آورندگانيم بر مردم اين ده، عذابى را از آسمان، به سبب فسق ايشان (يا به واسطه آنچه بودند كه فسق مى‌نمودند، و از دايره فرمان بيرون مى‌رفتند). و هر آينه به حقيقت كه واگذاشتيم از آن [ده‌] نشانه روشنى را از براى گروهى كه عقل دارند».

اى هشام، به درستى كه عقل با علم و دانش است، و خداى تعالى‌ فرموده است كه: «وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ»[٢]، يعنى: «و اين داستان‌ها كه گذشت، بيان مى‌كنيم آنها را از براى مردمان و در نمى‌يابند آنها را مگر علما و دانايان».

اى هشام، بعد از اين، آنان را كه عقل ندارند، مذمت فرموده و فرموده است كه: «وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ»[٣]، يعنى: «و چون گفته شود به ايشان كه پيروى كنيد آنچه را كه خدا فرو فرستاده، مى‌گويند: بلكه پيروى مى‌كنيم آنچه را كه يافتيم پدران خويش را بر آن. آيا (ايشان را پيروى مى‌نماييد) هر چند كه بوده باشند پدران ايشان كه در نيابند چيزى را و راه راست نيابند».

و فرموده است كه: «وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ»[٤]، يعنى: «و داستان آنان كه كافر شدند، چون داستان كسى است كه بانگ مى‌زند به آنچه نمى‌شنود، مگر خواندن و آوا؛ زيرا ايشان كرانند از شنيدن سخن حق، گنگانند از گفتن آن، كورانند از ديدن راه راست. پس ايشان عقل ندارند».

و فرموده است كه: «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ»[٥]، يعنى:

«و از ايشان كيست كه گوش مى‌دهد به سوى تو؟ آيا پس تو مى‌شنوانى كران را؛ هر چند بوده باشند كه درنيابند و تعقل نكنند».

و فرموده است كه: «أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا»[٦]، يعنى: «بلكه آيا مى‌پندارى آن‌كه بيشتر ايشان مى‌شنوند يا عقل دارند و مى‌يابند؟

[١]. عنكبوت، ٣٤ و ٣٥.

[٢]. عنكبوت، ٤٣.

[٣]. بقره، ١٧٠.

[٤]. بقره، ١٧١.

[٥]. يونس، ٤٢.

[٦]. فرقان، ٤٤.