٢١٧/ ٣. از او از بعضى از اصحاب ما كه مرفوع ساخته آن را و در حديث ابن ابى العوجاء افزوده، آن گاه كه از او پرسيد امام صادق عليه السلام. گفت كه: ابن ابى العوجاء، در روز دويم، به مجلس امام صادق عليه السلام بازگشت در هر حالى ساكت بود و حرفى نمى‌زد. امام صادق عليه السلام به او فرمود كه: «گويى تو آمده‌اى تا آنچه را كه بر آن بوديم، اعاده كنى؟»

ابن ابى العوجاء گفت كه: يا ابن رسول اللَّه، من چنين مى‌خواهم. امام صادق عليه السلام به او فرمود كه: «اين، خيلى عجيب است! تو خدا را انكار مى‌كنى و آن وقت گواهى مى‌دهى كه من پسر رسول خدايم!».

ابن ابى العوجاء گفت كه: عادت مرا به چنين چيزى وامى دارد. امام صادق عليه السلام به او فرمود كه: «چه چيز باعث خوددارى تو از سخن گفتن مى‌شود؟» او جواب داد كه: بزرگى و هيبت تو، باعث مى‌شود كه زبان من در پيش تو سخن نگويد. من عالمان زيادى را ديده‌ام، و با متكلمان زيادى مناظره كرده‌ام، هرگز ترس و هيبتى كه از سوى تو بر من وارد شد، از كسى وارد نشد.

امام صادق عليه السلام فرمود كه: «اين هست، وليكن من سؤال را از تو آغاز مى‌كنم». و آن حضرت عليه السلام رو كرد به ابن ابى العوجاء و به او فرمود كه: «آيا تو ساخته شده هستى، يا ساخته نشده‌اى؟»

عبدالكريم بن ابى العوجاء عرض كرد كه: بلكه من ساخته شده نيستم. امام صادق عليه السلام فرمود كه: «براى من تعريف كن كه اگر ساخته بودى، چه وضعى داشتى؟» ابن ابى العوجاء مقدارى تأمل كرد و در جواب حيران ماند. و شروع كرد با چوبى كه در برابرش بود، با شدت تمام ور رفتن و مى‌گفت كه: بلند پهن، گود كوتاه، با حركت ساكن، و همه اينها صفت خلق اويند. آن حضرت فرمود كه: «اگر صفت ساخته شده‌اى غير از آنها را ندانستى، پس خودت را مصنوع و ساخته شده فرض كن، در خودت از چيزهايى كه از اين دست از امور حادث مى‌شوند، نمى‌يابى».

عبدالكريم، به امام صادق عليه السلام عرض كرد كه: از مسأله‌اى سؤال كردى كه پيش از تو هيچ‌كس از آن سؤال نكرده بود. و هيچ‌كس از من بعد از تو هم آن مسأله را سؤال نمى‌كند. امام صادق عليه السلام فرمود كه: «اين گونه فرض كن كه فهميدى كه در گذشته كسى از تو سؤال نكرده، پس چه چيزى به تو فهماند كه در آينده هم از تو سؤال نخواهد شد؟ اى عبدالكريم، حرف خود را نقض كردى؛ زيرا گمان بردى كه همه چيز از روز نخست، يكسان بوده، پس چگونه پيش انداختى و چگونه به تأخير انداختى؟».